目次

アガタンゲロス『アルメニア人の歴史』— §12 S003

原文

Ոչ զիւր ինչ քաջութիւն՝ սուտ հրամայեաց մեզ վիպասանել, եւ ոչ զքմազարդ բանից ինչ առասպելս աւելի քան զարժանն ընթանալ. այլ իրք որ եղեալք վասն յեղանակաց յեղափոխ ժամանակաց, մարտամբոխ պատերազմաց, սուրակոխ բազմահեղ արեանց կոտորածոյ, անհուն զաւրաց շփոթելոց, գերութեան աշխարհաց, աւերածոյ գաւառաց, քանդելոյ քաղաքաց, մատնելոյ աւանաց, հարկանելոյ բազմութեան մարդկան վասն քաջութեան քինախնդիր վրիժուց։

canonical identity

Recall phase

overt finite inventory

This is immediately important: the long այլ … half must not be supplied with a second finite predicate merely because Japanese translation requires one.

nonfinite / predicate inventory

macro-syntax: first-pass observation

The sentence has a conspicuous contrast frame: 

Ոչ ... հրամայեաց մեզ վիպասանել,
եւ ոչ ... ընթանալ.
այլ ...

The first two negative members reject two modes of narration; այլ introduces what is to be narrated instead. Do not yet assume that the այլ member has an overt finite predicate of its own.

lexical anchors retrieved

HMB direct phrase searches for the S003 strings returned no hits; therefore HMB has not yet supplied a same-locus adjudication.

candidate-space census

domain Recall observations / live candidates
morphology one overt finite հրամայեաց; infinitives վիպասանել, ընթանալ; participial եղեալք; genitive nonfinite series շփոթելոց, քանդելոյ, մատնելոյ, հարկանելոյ
case repeated զ- objects in the negative members; large GEN series after այլ; exact head/dependency hierarchy unresolved
governor հրամայեաց մեզ + INF strongly triggered; whether it governs both վիպասանել and coordinated ընթանալ must be tested
attachment աւելի քան զարժանն scope; վասն … span after եղեալք; attachment of final վասն քաջութեան քինախնդիր վրիժուց
predicate status եղեալք is the key nonfinite predicate; no automatic zero finite after այլ
subject/controller finite հրամայեաց has implicit 3SG subject, discourse-likely Tiridates from S002; մեզ is commanded narrator(s). Controllers of genitive infinitives unresolved
secondary predication իրք որ եղեալք likely “the things/events which happened/were”, but relation of որ and եղեալք requires explicit review
phraseology քմազարդ բանից … առասպելս, աւելի քան զարժանն, revenge phrase at close all triggered
clause boundary ոչ … եւ ոչ … այլ … is the dominant architecture; internal boundary of the long այլ member unresolved

candidate-space adequacy

Not adequate for closure. Two Priority Reviews are opened.

  1. REVIEW.001 — ոչ … եւ ոչ … այլ … predicate architecture: determine whether հրամայեաց scopes over both negative infinitival complements, how ընթանալ functions, and how the nonfinite իրք որ եղեալք after այլ supplies the positive counterpart without inventing a finite verb.
  2. REVIEW.002 — genitive catastrophe-series: parse վասն յեղանակաց … through հարկանելոյ բազմութեան մարդկան վասն քաջութեան քինախնդիր վրիժուց. Determine which forms are coordinate event-nominals, which are genitive infinitives/participles, their controllers/objects, and the attachment of the final vengeance phrase.

STATUS: OPEN / RECALL COMPLETE — REVIEW.001–002 NEXT.

Priority REVIEW.001 — ''ոչ ... եւ ոչ ... այլ ...'' predicate architecture

1. Coordination frame

HMB §182 independently classifies այլ among adversative coordinators and describes the coordinated members as syntactically coordinate/equivalent while semantically opposed. This supports treating S003's macro-frame as a contrastive coordination rather than forcing այլ into a subordinate relation. 

[NEGATIVE A] Ոչ ... հրամայեաց մեզ վիպասանել,
[NEGATIVE B] եւ ոչ ... ընթանալ;
[POSITIVE C] այլ իրք որ եղեալք ...

The surface is nevertheless asymmetric: A contains the only overt finite verb; B contains an infinitive; C begins with the nominal-relative complex իրք որ եղեալք. Coordination therefore operates at the discourse/content level and does not license invention of parallel finite verbs.

2. First negative member

Ոչ զիւր ինչ քաջութիւն՝ սուտ հրամայեաց մեզ վիպասանել

Adopt: 

[implicit 3SG = Tiridates]
└─ հրամայեաց [FINITE AOR.3SG]
   ├─ մեզ [DAT: commanded addressee / infinitival actor]
   └─ վիպասանել [INF]
      └─ զիւր ինչ քաջութիւն [ACC content/object]
         └─ սուտ [adverbial/predicative qualification: falsely]

CALFA հրամայեմ explicitly includes “command/order/enjoin” and supplies comparable finite + infinitive examples (e.g. հրամայեա՛ … ասել, հրամայիմք աղօթել). CALFA վիպասանեմ cites S003 itself and glosses “relate, narrate; write romance.” The finite subject is not overt in S003, but discourse continuity from S002 makes Tiridates the high-confidence controller; this is discourse resolution, not morphological expression.

Working sense: “He did not command us falsely to narrate some valour of his own.” The placement and exact syntactic label of սուտ may be described adverbially without making it an additional predicate.

3. Second negative member: ellipsis vs independent infinitive

եւ ոչ զքմազարդ բանից ինչ առասպելս աւելի քան զարժանն ընթանալ

The strongest analysis is shared matrix scope / ellipsis: 

եւ ոչ [Ø հրամայեաց մեզ]
       └─ ընթանալ [INF]
          ├─ զքմազարդ բանից ինչ առասպելս
          └─ աւելի քան զարժանն

Reasons:

CALFA ընթանամ has extended discourse uses beyond literal motion: “ընթանալով ասել = say in few words / touch lightly,” յաղագս որոց բանս ընթանայր (“concerning which the discourse was proceeding”), and Gospel writers “ընթանալով ասեն զբանն”. Thus in S003 ընթանալ can plausibly mean to proceed/run in discourse, i.e. carry the narration, rather than physical motion.

CALFA քմազարդ cites the exact phrase and explains it as pleasing / fitted to the taste of speaker or hearer. առասպել = fable, fiction, fabricated tale. CALFA արժան gives “worthy/proper/fitting” and examples of քան զարժանն meaning beyond what is fitting; աւելի independently gives “more/beyond/excessive” and the construction աւելի քան.

Therefore B is provisionally:

“nor [did he command us] to carry pleasingly adorned tales beyond what is fitting.”

Japanese literary rendering may use “聞き手好みに飾った作り話を、相応の限度を越えて語り進める”, but “聞き手” is explanatory unpacking of the dictionary definition of քմազարդ, not an overt argument in the sentence.

4. Positive ''այլ'' member

այլ իրք որ եղեալք վասն ...

Crucial adjudication: do not posit an overt or finite counterpart to հրամայեաց here. The positive member begins with իրք (“things / matters / events”) plus որ եղեալք, a nonfinite relative/copular characterization: approximately “but the things/events which had occurred / come about …”.

At the macro-discourse level C supplies the positive content contrasted with the two rejected kinds of narration. It can therefore be represented conservatively as: 

հրամայեաց մեզ ...                 [overt matrix in A]
├─ ոչ A: falsely narrate his own valour
├─ եւ ոչ B: [under shared matrix scope] carry embellished fictions beyond due measure
└─ այլ C: the actual events/things that occurred ...
          [positive content/topic; no new finite verb asserted]

This does not yet decide whether C is syntactically an ellipted object/complement under հրամայեաց, a discourse-level corrective nominal constituent, or whether the following genitive catastrophe-series supplies a more specific construction. That belongs to REVIEW.002. What is closed here is the predicate inventory: C contains no independently recoverable overt finite predicate.

5. Alternative analyses tested

REVIEW.001 adjudication

ADOPT: one overt finite matrix predicate, հրամայեաց, with A explicit; B under coordinated shared matrix scope/ellipsis; C introduced by այլ as the corrective positive content, without manufacturing a second finite predicate. ընթանալ remains infinitival and is read in its attested extended discourse sense “proceed/carry [a narrative]”.

Confidence: HIGH for the one-finite inventory and A/B shared-scope analysis; MEDIUM–HIGH for the discourse sense of ընթանալ; MEDIUM for the exact syntactic integration of C pending REVIEW.002.

REVIEW.001: RESOLVED. NEXT: REVIEW.002 — internal syntax of այլ իրք որ եղեալք … and the genitive catastrophe-series.

Priority REVIEW.002 — ''այլ իրք որ եղեալք ...'' and the genitive catastrophe-series

1. Governing preposition and outer frame

HMB §161 explicitly lists վասն among prepositions governing the genitive, with the semantic range “for / about / concerning / because of”. This is decisive for the surface architecture after եղեալք: the long sequence is not an accidental pile of genitives but is licensed, at its outermost level, by վասն. 

այլ իրք որ եղեալք
    └─ վասն [GEN-domain ...]

իրք is morphologically NOM.PL (lemma իր). եղեալք agrees in plural and supplies the nonfinite copular/eventive characterization: “the things/events which had occurred / come about concerning/because of …”. This supports the conservative C-analysis from REVIEW.001: այլ իրք որ եղեալք … is a nominal-relative positive content constituent, not a new finite clause.

2. First layer under ''վասն'': historical circumstances

The opening sequence is best segmented into genitival event/circumstance groups rather than a single flat noun chain: 

վասն
├─ յեղանակաց յեղափոխ ժամանակաց
├─ մարտամբոխ պատերազմաց
├─ սուրակոխ բազմահեղ արեանց կոտորածոյ
├─ անհուն զաւրաց շփոթելոց
├─ գերութեան աշխարհաց
├─ աւերածոյ գաւառաց
├─ քանդելոյ քաղաքաց
├─ մատնելոյ աւանաց
└─ հարկանելոյ բազմութեան մարդկան
    └─ վասն քաջութեան քինախնդիր վրիժուց

The grouping is not equally secure in every item, but the repeated genitive morphology and semantic parallelism strongly favor a catalogue under one վասն.

3. ''զաւրաց շփոթելոց'': not another finite event

The dictionary analyzer identifies շփոթելոց as an oblique plural infinitival/nonfinite form of Շփոթեմ (GEN/DAT/ABL.PL formally available), “confound, throw into disorder, embroil”. In the present genitive catalogue, GEN.PL is the economical choice.

Thus անհուն զաւրաց շփոթելոց is best kept nonfinite and nominalized: approximately “of innumerable forces/armies being thrown into confusion / of the confounding of innumerable armies.”

There is no basis for promoting շփոթելոց to a finite predicate. Whether its voice is best rendered actively or passively/resultatively is not morphologically forced; semantic context favors the latter in Japanese, but this remains a translation-level choice.

4. The three genitive infinitives: ''քանդելոյ / մատնելոյ / հարկանելոյ''

The morphology is independently confirmed by the dictionary service:

Within a վասն + genitive catalogue and alongside գերութեան / աւերածոյ, GEN.SG is strongly preferred. They function as nominalized event expressions, not as a serial verbal chain.

Their immediately following genitives are most economically their affected participants/objects: 

քանդելոյ քաղաքաց
    demolition/destruction of cities

մատնելոյ աւանաց
    delivering up / surrender of towns

հարկանելոյ բազմութեան մարդկան
    striking/slaughtering of a multitude of people

For հարկանելոյ, the broad lexical range requires contextual narrowing. In a catalogue already containing war, bloodshed, captivity, devastation, and city destruction, “striking/slaughtering” is preferable to unrelated senses such as “write down” or “pay tribute”. բազմութեան մարդկան is internally “a multitude of people / the human multitude”.

Important: these infinitives do not share a syntactically recoverable personal controller in the way finite verbs do. The construction foregrounds events/results, suppressing the agents. Supplying “Tiridates destroyed…” would therefore be an overreach: the catalogue describes historical calamities, not a chain of acts grammatically attributed to the king.

5. Final ''վասն քաջութեան քինախնդիր վրիժուց''

A second վասն opens a local genitive phrase. HMB §161 again licenses GEN after վասն. 

հարկանելոյ բազմութեան մարդկան
└─ վասն
   └─ քաջութեան քինախնդիր վրիժուց

The nearest-attachment reading is structurally favored: the phrase gives the motive/cause associated with the striking/slaughter of the human multitude, rather than retroactively modifying every preceding catastrophe.

Lexically, քաջութիւն = courage/valour (also heroic exploit), քինախնդիր = revenge-seeking/vindictive, and վրէժ, վրիժուց = vengeance/revenge. The exact internal dependency of քաջութեան քինախնդիր վրիժուց is compressed. A safe semantic rendering is “because of valour and revenge-seeking vengeance/reprisals”, without pretending that the phrase supplies a modern transparent NP structure. Exact modifier scope remains NON-BLOCKING.

6. Consequence for the macro-syntax

REVIEW.002 clarifies why C can stand without a newly invented finite verb. It is an extensive nominalized catalogue of actual historical events: 

այլ
└─ իրք որ եղեալք
   └─ վասն
      ├─ changing times / vicissitudes
      ├─ tumultuous wars
      ├─ bloody slaughter
      ├─ armies thrown into confusion
      ├─ captivity of lands
      ├─ devastation of provinces
      ├─ destruction of cities
      ├─ surrender of towns
      └─ striking/slaughter of multitudes
         └─ վասն ... vengeance ...

This is precisely opposed to the preceding սուտ … վիպասանել and քմազարդ … առասպելս: not fabricated heroic self-praise or embellished fiction, but իրք որ եղեալք — things that actually happened, enumerated as historical processes and calamities.

Alternatives tested

REVIEW.002 adjudication

ADOPT: վասն governs a large genitive catalogue under իրք որ եղեալք. The catalogue mixes lexical event nouns with oblique infinitival/nonfinite nominalizations; it is therefore structurally parallel at the level of event reference, not morphologically homogeneous. քանդելոյ / մատնելոյ / հարկանելոյ are GEN.SG infinitives functioning nominally. Agents are suppressed. The second վասն attaches locally, most probably to the final human-slaughter expression; its exact internal modifier scope is non-blocking.

Confidence: HIGH for վասն + GEN outer government and nominalized-event architecture; HIGH for the three genitive infinitives as nonfinite event expressions; MEDIUM–HIGH for local grouping; MEDIUM for the exact internal scope of սուրակոխ բազմահեղ… and final revenge phrase.

REVIEW.002: RESOLVED. Priority Reviews complete. NEXT: Precision integration → de-anchored Recall → core-domain completion.

Post-REVIEW.002 deepening audit

REVIEW.002 was reopened locally for three high-value checks: (a) apparent number mismatch in իրք որ եղեալք, (b) whether the genitive nouns after the inflected infinitives can genuinely be their objects, and © whether CALFA's “same-locus” citations can safely adjudicate the internal grouping of the catastrophe catalogue. The macro-adjudication remains intact, but two points are sharpened and one earlier evidential formulation is corrected.

A. ''իրք որ եղեալք'': singular ''որ'' with plural antecedent is licensed

At first sight իրք NOM.PL + որ (formally singular NOM) + եղեալք PL looks like a number mismatch. HMB §91 gives the regular paradigm որ : որք in NOM.SG : NOM.PL, so this had to be checked rather than silently normalized.

The Grammar KB supplies direct source-backed evidence that the apparent mismatch is grammatical:

Therefore: 

իրք [որ եղեալք ...]
NOM.PL  REL.NOM  PTCP.PL

requires no textual repair and no agreement residual. The plural number is overtly carried by իրք and եղեալք; singular-form որ is an independently described Classical Armenian relative pattern.

Adjudication: RESOLVED / HIGH.

B. Genitive objects of the inflected infinitives are directly licensed

The previous review correctly identified քանդելոյ / մատնելոյ / հարկանելոյ as genitive singular infinitives under վասն, but the status of the following genitives required a stricter check. It would be unsafe to infer “object” merely from Japanese semantics.

The Grammar KB provides an unusually exact rule:

This materially strengthens the local parses: 

քանդելոյ քաղաքաց
INF.GEN.SG  OBJ.GEN.PL

մատնելոյ աւանաց
INF.GEN.SG  OBJ.GEN.PL

հարկանելոյ բազմութեան մարդկան
INF.GEN.SG  OBJ.GEN.SG + dependent GEN.PL

Thus “destruction of cities / surrender of towns / striking-slaughter of a multitude of people” is not merely a semantic nominalization imposed by translation. Classical Armenian independently licenses GEN objects with the inflected infinitive.

This also explains why comparison with examples such as HMB's վասն աղօթս առնելոյ (ACC object + GEN infinitive) does not invalidate S003: the language allows both object cases in this construction.

Adjudication: strengthened from HIGH to HIGH with direct KB support.

C. CALFA's Agathangelos citations are not text-identical to the frozen target

This is an important evidence-control correction.

The frozen Phase-2 target reads: 

վասն յեղանակաց յեղափոխ ժամանակաց,
մարտամբոխ պատերազմաց,
սուրակոխ բազմահեղ արեանց կոտորածոյ

But CALFA/NBHL search material returns Agathangelos citations with different wording/order, including: 

Վասն յեղանակաց յեղափոխ պատերազմաց.

and 

Վասն յեղանակաց յեղափոխ պատերազմաց մարտամբոխ ժամանակաց.

and under սուրակոխ: 

Սուրակոխ բազմահեղ արեանց կոտորածոց.

The last differs also in number/case form from frozen կոտորածոյ.

Therefore these CALFA examples must not be described as exact same-locus textual confirmation of the frozen surface. They remain valuable lexical/collocational evidence, but they reflect a different cited text/edition, editorial normalization, or dictionary transmission. Phase-2 v1.0.1 remains authoritative for this reading; no change to the frozen target is licensed.

This especially matters for attachment: CALFA's alternate ordering shows that dictionary citations cannot decide whether յեղափոխ modifies ժամանակաց and մարտամբոխ modifies պատերազմաց in our target. That must be decided from the frozen syntax itself.

D. First two catalogue members: balanced pairing is favored, but not by CALFA citation

For the frozen surface, the economical local parse remains: 

յեղանակաց
└─ յեղափոխ ժամանակաց

մարտամբոխ պատերազմաց

or, at the semantic level:

The precise dependency of յեղանակաց on ժամանակաց is still compressed, so the first unit remains MEDIUM. But յեղափոխ ժամանակաց and մարտամբոխ պատերազմաց are locally well-formed preposed-adjective + genitive-noun groups. Grammar KB NOM material independently notes that preposed adjectives often remain in the uninflected/default form, so lack of visible genitive agreement in յեղափոխ / մարտամբոխ is not evidence against these attachments.

The rhetorical effect is clearer than the narrow syntax: two short adjective+noun complexes begin the catastrophe catalogue before the heavier nominalizations accumulate.

E. ''սուրակոխ բազմահեղ արեանց կոտորածոյ'': internal pairing sharpened

CALFA gives useful lexical/collocational evidence even though its quoted Agathangelos surface is textually non-identical:

This favors the semantic pairing: 

սուրակոխ ... կոտորածոյ
          └─ բազմահեղ արեանց

i.e. approximately “sword-wrought slaughter with/of copiously shed blood”, rather than attaching both adjectives indiscriminately to արեանց.

Because both adjectives are preposed and therefore morphology gives weak attachment diagnostics, this remains MEDIUM–HIGH, not a hard syntactic claim.

F. Final revenge phrase: one residual remains genuinely lexical-syntactic

CALFA gives քինախնդիր as “revengeful / vindictive / one seeking vengeance” and, importantly, examples in which it takes a genitival complement:

This makes քինախնդիր վրիժուց a real local possibility, rather than treating քինախնդիր as a free-standing ornamental adjective. However, the whole sequence 

վասն քաջութեան քինախնդիր վրիժուց

still permits more than one internal bracketing. The evidence does not yet justify choosing a fully explicit modern NP such as “勇武による復讐” versus “復讐を求める勇武” versus “勇武と復讐的報復”. Therefore the previous MEDIUM residual is retained.

What is secure is narrower:

Deepening result

No new BLOCKING issue emerged. Instead:

REVIEW.002 remains RESOLVED after deepening audit.

Precision integration

The two priority reviews and the post-review audit converge on the following analysis. 

[Ø 3SG = Տրդատ]
└─ հրամայեաց [FINITE]
   ├─ մեզ
   ├─ ոչ A
   │  └─ զիւր ինչ քաջութիւն սուտ վիպասանել
   ├─ եւ ոչ B
   │  └─ [Ø հրամայեաց մեզ] զքմազարդ բանից ինչ առասպելս
   │                         աւելի քան զարժանն ընթանալ
   └─ այլ C
      └─ իրք որ եղեալք
         └─ վասն
            ├─ յեղանակաց յեղափոխ ժամանակաց
            ├─ մարտամբոխ պատերազմաց
            ├─ սուրակոխ բազմահեղ արեանց կոտորածոյ
            ├─ անհուն զաւրաց շփոթելոց
            ├─ գերութեան աշխարհաց
            ├─ աւերածոյ գաւառաց
            ├─ քանդելոյ քաղաքաց
            ├─ մատնելոյ աւանաց
            └─ հարկանելոյ բազմութեան մարդկան
               └─ վասն քաջութեան քինախնդիր վրիժուց

Only հրամայեաց is overt finite. B shares the matrix scope by ellipsis; C is the corrective positive content and must not be supplied with an Armenian finite predicate. The catastrophe catalogue is parallel in event reference but morphologically heterogeneous: lexical event nouns coexist with inflected infinitival/nonfinite nominalizations. Agents are suppressed.

De-anchored Recall

A fresh sweep was performed after setting aside the two priority-review formulations.

DE-ANCHORED RECALL: PASS.

Core-domain completion

domain result
morphology / finiteness PASS — one overt finite predicate; all nonfinite forms accounted for
case / government PASS — վասն + GEN and inflected-infinitive GEN objects supported
attachment PASS for clause architecture; local phrase-internal residuals NON-BLOCKING
predicate status PASS — no nonfinite form promoted to finite status
subject / controller PASS — finite subject resolved by discourse; catastrophe agents deliberately unspecified
secondary predication PASS — իրք որ եղեալք retained as nonfinite relative/event characterization
phraseology / lexicalization PASS for structure-critical items
clause boundary / coordination PASS — ոչ A / եւ ոչ B / այլ C
evidence provenance PASS — frozen target distinguished from non-identical dictionary citation
residual lexical syntax NON-BLOCKING — exact internal bracketing of քաջութեան քինախնդիր վրիժուց; narrow attachment inside first and blood/slaughter catalogue members

CORE-DOMAIN COMPLETION: PASS. BLOCKING RESIDUAL: NONE.

文法・本文読解

この文の骨格は、ティリダテスが歴史記述者に何を命じなかったかを二重に述べ、それに「実際に起こった事柄」を対置する ոչ A — եւ ոչ B — այլ C である。定動詞は հրամայեաց 一つだけであり、第二の否定項はその支配を省略によって共有する。այլ 以下には新しい定動詞を補わない。

前半で拒絶される第一のものは、王自身の武勇を偽って物語ること、第二は、聞き手・話者の好みにかなうよう飾られた虚構を相応の限度以上に語り進めることである。これに対して այլ իրք որ եղեալք は「そうではなく、実際に生起した事柄」を前面に出す。

後半の特徴は、その「事柄」を行為者中心の有限動詞列としてではなく、戦乱、流血、軍勢の混乱、諸国の捕囚、地方の荒廃、都市の破壊、町々の引渡し・陥落、人々の殺傷という出来事の名詞化された堆積として提示する点にある。գերութեան / աւերածոյ のような語彙的事象名詞と、քանդելոյ / մատնելոյ / հարկանելոյ のような屈折不定詞が同じ列に並ぶため、形態的には不均質でありながら、出来事指示という水準では強く平行する。

文学的観察としては、この agent suppression が前半の historiographical declaration とよく呼応する。王の「私の武勇」という自己顕彰的な主体中心の語りを拒否した直後、後半では誰が何をしたかよりも「何が起こったか」が前景化される。したがって「虚構ではなく事実を書く」という命題が、իրք որ եղեալք と後続する event nominalization の連鎖によって文法形式そのものにも現れている、と読むことができる。ただし、これを作者の意図として証明するものではなく、原文の形式から観察できる効果として扱う。

また後半は、短い修飾語＋名詞の単位から始まり、次第に重い名詞化構造へ伸びてゆく。そのため、惨禍が単に列挙されるだけでなく、統語的な重量を増しながら累積する効果がある。この点も翻訳で一律の「〜して、〜して」に直すと失われやすい。

試訳

構造寄り

彼は、自らの何らかの武勇を偽って物語るよう私たちに命じたのでもなく、また、耳に快く飾られた何らかの作り話を相応の限度を越えて語り進めるよう命じたのでもない。そうではなく、移り変わる時代の変転、戦乱に騒ぐ戦争、剣による夥しい流血の殺戮、無数の軍勢の混乱、諸国の捕囚、諸地方の荒廃、諸都市の破壊、町々の引渡し、そして復讐を求める報復と武勇をめぐって多数の人々が打ち倒されること――そうした実際に生起した事柄なのである。

読みやすさ寄り

彼が私たちに命じたのは、自らの武勇を偽って語ることでも、聞く者の好みに合わせて飾った作り話を度を越して語ることでもなかった。記すべきは、実際に起こった事柄である――移りゆく時代の変転、戦乱、剣と夥しい流血による殺戮、無数の軍勢の混乱、諸国の捕囚、地方の荒廃、都市の破壊、町々の陥落、そして復讐と報復のなかで多数の人々が打ち倒されたことなのである。

※ 「記すべきは」「なのである」は日本語で対照構造を成立させるための補いであり、Armenian surface に第二の定動詞を認定するものではない。最終句は内部統語が圧縮されているため、試訳はいずれも暫定的な意味展開である。

Residual audit / closure

DE-ANCHORED RECALL: PASS CORE-DOMAIN COMPLETION: PASS BLOCKING RESIDUAL: NONE STATUS: CLOSED.

文学的読解補遺 — §11 から §12 への真実性の連続

§11 から §12 への移行は、表面的には霊的・象徴的な語りから歴史叙述への鮮やかな転換である。しかし、この境界を単純に「天上的な比喩」から「地上的な事実」への移行と見ると、本文が作る効果を弱めてしまう。

§11 末尾では、汚れからの洗浄、朽ちることのない輝く衣、香り高い百合をも凌ぐ装いという、強く象徴的・霊的な像が連続する。これに対して §12 S003 は、սուտ（偽り）と առասպելս（作り話・虚構）を明示的に退け、այլ իրք որ եղեալք――「そうではなく、実際に生起した事柄」――を前面に押し出す。そして、その「生起した事柄」を、戦争、流血、軍勢の混乱、諸国の捕囚、地方の荒廃、都市の破壊、町々の陥落、人々の殺傷という重量ある出来事の累積によって示す。

この配置によって重要な効果が生じる。§12 でこれほど強く虚偽・虚構を拒み、現実に起こったことを記す姿勢を示す語り手が、その直前の §11 では天上的・救済的現実について何の認識論的留保も置かずに語っている。したがって作品内部では、「霊的なもの／歴史的なもの」という区別がそのまま「比喩・希望的言明／事実」という区別にはなっていない。

むしろ §12 の historiographical truth claim は遡及的にも作用し、§11 の天上的語りも、語り手にとって単なる美辞麗句や慰めのための希望的表現ではなく、端的に真実として受け取られている、という印象を強める。文学的効果として言えば、流された血、破壊された都市、朽ちない光の衣は、表現様式こそ異なっても、同一の「真実」の世界に置かれている。

両者は真実を提示する方法が異なる。§11 は、光・衣・百合・洗浄という像によって、見えない霊的現実を可視化する。これに対して §12 S003 は、event noun と屈折不定詞を重ね、行為者を後景化しながら、戦乱と惨禍を「起こった事柄」として重量化・堆積させる。すなわち、§11 は「見えない真実を見えるものとして語る」文章、§12 S003 は「生起した真実を動かしがたい出来事として積み上げる」文章と見ることができる。

この観点からは、§12 S001 の մտանել ի պատմագիր մատենիցս խորութիւն（この歴史書の深みへ入る）も、単なる「霊的序文を終えて現実へ降りる」という転換ではなくなる。§11 で提示された霊的真実を背負ったまま、流血と破壊を含む歴史の「深み」へ入ってゆくのである。

以上は、作者の意図を直接証明する文法的 claim ではない。§11–12 の配列、§12 S003 の明示的な虚構拒否、そして両節で確認できる表現形式の対照から導かれる文学的読解として保持する。