アガタンゲロス『アルメニア人の歴史』— §14 S001

Եւ արդ՝ քանզի ըստ աւրինակի գրելոցս առ ի մէնջ՝ ոչ եթէ ի հին համբաւուց տեղեկացեալք մատենագրել զայս կարգաւ, այլ որոց մեզէն իսկ եղեալ ականատես կերպարանաց եւ առընթերակաց հոգեւորական գործոցն, եւ լուսաւոր շնորհապատում վարդապետութեանն, ըստ աւետարանական հրամանացն, եւ կամ որպէս լուսաւոր վարդապետութիւնն գեր ի վերոյ ամենեցուն շնորհաւքն Աստուծոյ յարգեցաւ։

• source: Phase 2 frozen target v1.0.1
• working ID: AGATH.§14.S01
• guideline: v0.4.0
• whitespace tokens: 48
• surface SHA-256: 007f94a575510e8d8cd99f2c3844cdb7c593510d692dac989f635eb45b5bf65b

§13 は叙述 programme / catalogue を提示し、§14 は Եւ արդ՝ քանզի … でその叙述の根拠・立場へ焦点を移すように見える。この接続は Recall の discourse context として保持するが、個々の morphology / syntax の裁定には独立した根拠を要求する。

• overt finite inventory と predicate inventory を分離する。
• քանզի 以下の clause architecture。
• ոչ եթէ … այլ … の対照構造。
• գրելոցս の morphology / case / governor。
• տեղեկացեալք / մատենագրել / եղեալ の各 nonfinite status と controller。
• որոց մեզէն իսկ … の attachment と relative / nominal possibilities。
• 属格／与格等の同形、斜格系列、ըստ / առ ի / ի の case government。
• 末尾 յարգեցաւ と前半全体との predicate architecture。
• 明示定動詞が少なくても nonfinite / nominal predication possibility を落とさない。
• phraseology / lexicalization は compositional parse が不自然な場合に PHR/GHAZ routing を開く。

STATUS: CLOSED — §14 S001.

この段階では Grammar KB / HMB / JEN / BAG / KOS / MEY / HAY、辞書・corpus による候補裁定をまだ行わない。本文表面から実在しうる形態・統語カテゴリーを広げ、Precision のための候補空間を作る。

48 whitespace tokens を再走査した結果、明示的な定形候補は次の1形のみ。

• t48 յարգեցաւ — յարգեմ 系の 3SG 過去時制定形（作業仮説）。形態上の voice / tense の厳密な名称は Precision で source verification する。

それ以外の verbal-looking forms は、Recall entry では非定形として保持する。

• t6 գրելոցս — -ելոց high-risk form。未来分詞系と過去分詞斜格複数系の同形可能性、および末尾 -ս の機能を開いたままにする。
• t15 տեղեկացեալք — -եալ 系、複数形を示す表面。過去分詞／形容詞的・述語的状態表現の候補。
• t16 մատենագրել — 不定詞候補。
• t23 եղեալ — լինիմ 系の -եալ 非定形候補。

したがって：

overt finite inventory = 1
  └─ յարգեցաւ

predicate inventory ≠ overt finite inventory

少なくとも次の predicative centers / predicate-like units を候補に残す。

ոչ եթէ ի հին համբաւուց տեղեկացեալք … にあり、単なる名詞修飾ではなく、暗黙の複数 controller について「古い伝聞から情報を得て／知らされて」という状況・状態を述べる participial predication の可能性が高い。

ただし Recall では、

• circumstantial / adverbial participial use
• state/result predicate
• より上位の省略された copular / verbal structure の一部

をまだ分離しない。

不定詞事態として独立に predicate inventory へ入れる。

候補 attachment：

• տեղեկացեալք に内容・結果・目的的に接続
• 省略された authorial matrix predicate の complement
• ոչ եթէ … այլ … の両腕に共有される verbal nucleus

logical controller は暗黙の1PL authorial participant が第一候補だが、まだ固定しない。

եղեալ は、後続 ականատես を中心とする nominal/adjectival material と結びつき、非定形の copular predication を形成する可能性がある。

[implicit participant]
└─ եղեալ
   └─ ականատես ...

ただし ականատես の complement span、および առընթերակաց … / … վարդապետութեանն がどこまで同じ predication に属するかは OPEN。

唯一の overt finite predicate。

最も近い NOM.SG candidate は լուսաւոր վարդապետութիւնն であり、

լուսաւոր վարդապետութիւնն
└─ յարգեցաւ

が第一 subject-predicate candidate。ただし t39 որպէս がこの finite unit を埋込み clause にする可能性が高いため、յարգեցաւ = S001 全体の matrix predicate とはまだしない。

ոչ եթէ … այլ … の second arm は overt verb が薄く、第一腕の մատենագրել または別の authorial predicate が ellipsis / sharing される可能性がある。

したがって overt finite 1個を理由に、「それ以外はすべてその従属成分」とは仮定しない。

最大の structural trigger は文頭 քանզի と末尾近くの որպէս。

最低限、次の3 architecture を候補空間へ入れる。

A. S001-internal matrix / elliptical architecture

քանզի 以下が、何らかの省略された authorial predicate を含む一つの理由提示文として句読点内で完結する。

B. cross-punctuation matrix architecture

S001 全体が քանզի に導かれる subordinate / justificatory unit で、matrix predicate が後続 punctuation unit に現れる。したがって current working sentence segmentation と syntactic sentence boundary が一致しない可能性がある。

C. յարգեցաւ-centered architecture

末尾 finite յարգեցաւ が thanzi-domain の主要 finite anchor となり、前方 material が広くこれに組み込まれる。ただし直前 որպէս のため、この案は単純な「末尾定動詞＝主節」としては採用せず、որպէս の scope を必ず検証する。

この段階では A/B/C を裁定しない。

表面上：

ոչ եթէ
└─ ի հին համբաւուց տեղեկացեալք
   └─ մատենագրել զայս կարգաւ

այլ
└─ որոց մեզէն իսկ եղեալ ականատես ...

という対照がまず見える。

ただし contrast の正確な dimension は未決：

• information source: 「古い伝聞」vs 「自らの eyewitness experience」
• authorial basis / warrant
• verbal complement: մատենագրել を両腕が共有
• clause-level contrast with ellipsis

ոչ եթէ … այլ … を一つの lexicalized / constructional frame として Precision で調べる価値が高い。

表面の plural と、近傍の1PL oblique pronouns մէնջ / մեզէն から、implicit authorial 1PL が第一 controller candidate。

ただし oblique pronoun 自体を nominative subject と同一視せず、controller relation は source evidence と構文から後で裁定する。

controller candidates：

• տեղեկացեալք と共有する implicit 1PL
• higher omitted authorial predicate の subject/controllee
• impersonalized infinitival content

第一候補は同じ authorial 1PL participant。しかし մեզէն իսկ の case/function と որոց の関係が未決なので、genitive/ablative-like oblique participant construction 等を早期排除しない。

վարդապետութիւնն が第一 overt subject candidate。ここでは controller switch：

implicit authorial PL
   ↓
տեղեկացեալք / մատենագրել / եղեալ
   ...
վարդապետութիւնն SG
   ↓
յարգեցաւ

の可能性を明示的に保持する。

t6 գրելոցս

• FUT.PTCP candidate
• PAST.PTCP oblique-plural candidate
• substantivized / nominalized candidate
• final -ս の possessive/determiner/enclitic function
• աւրինակի との phrase-internal relation
• առ ի մէնջ が agent/source を表す可能性

これは S001 の最優先 morphology locus。

t5 աւրինակի

• oblique singular。ըստ の government で exact case を確認する。

t9 մէնջ / t21 մեզէն

• 1PL oblique forms だが互いの機能を同一視しない。
• առ ի մէնջ と մեզէն իսկ は別 construction として調べる。

t14 համբաւուց

• oblique plural。ի による source/separation reading が第一候補だが exact case を後で確認。

t20 որոց

• relative/interrogative paradigm の oblique plural candidate。
• antecedent、governor、headless-relative possibility を開く。

t25 կերպարանաց / t29 գործոցն / t33 վարդապետութեանն

• genitive/dative/ablative 等の syncretism を surface だけから単一化しない。
• ականատես の complements、相互 coordination、別 head attachment の各 possibility を比較する。

t36 հրամանացն

• ըստ に支配される oblique candidate。

t45 ամենեցուն

• oblique plural syncretism。գեր ի վերոյ との phraseological/government relation を確認する。

t46 շնորհաւքն

• instrumental plural definite candidate。Աստուծոյ と constituent を作る可能性が高いが、scope は յարգեցաւ のみか、より広い unit か未決。

Precision へ送るべき phraseological / lexicalization candidates：

• ոչ եթէ … այլ …
• առ ի մէնջ
• ի հին համբաւուց տեղեկացեալք
• եղեալ ականատես
• գեր ի վերոյ ամենեցուն
• շնորհաւքն Աստուծոյ
• ըստ աւետարանական հրամանացն

また շնորհապատում、առընթերակաց は lexical category / internal word-formation を誤ると attachment 全体が動き得るため、辞書 routing 候補とする。

裁定前の skeleton：

Եւ արդ
└─ քանզի ...
   ├─ ըստ աւրինակի գրելոցս առ ի մէնջ
   │
   ├─ ոչ եթէ
   │  └─ ի հին համբաւուց տեղեկացեալք
   │     └─ մատենագրել զայս կարգաւ
   │
   ├─ այլ
   │  └─ որոց ...
   │     └─ մեզէն իսկ եղեալ ականատես ...
   │        ├─ կերպարանաց
   │        ├─ առընթերակաց հոգեւորական գործոցն
   │        └─ (?) լուսաւոր շնորհապատում վարդապետութեանն
   │
   ├─ (?) ըստ աւետարանական հրամանացն
   │
   └─ եւ կամ որպէս
      └─ լուսաւոր վարդապետութիւնն
         └─ յարգեցաւ
            ├─ գեր ի վերոյ ամենեցուն
            └─ շնորհաւքն Աստուծոյ

(?) は attachment 未決を示す。これは adopted structure ではない。

• overt finite forms: 1 candidate — յարգեցաւ
• predicate-like units: at least 4 — տեղեկացեալք, մատենագրել, եղեալ ականատես …, յարգեցաւ
• zero/ellipsis possibility: OPEN
• implicit authorial 1PL controller: strong candidate, not adjudicated
• explicit controller switch to վարդապետութիւնն: candidate
• major clause-boundary risk: HIGH
• major morphology risk: գրելոցս
• nonfinite-chain homogenization: NOT ALLOWED / no uniform-chain assumption
• phraseology routing: TRIGGERED
• BLOCKING at Recall: none

Candidate-space adequacy check へ送る第一候補は次の2件。

1. REVIEW.001 — sentence/clause architecture: քանզի の matrix は S001 内か、省略か、後続 punctuation unit まで跨ぐか。որպէս … յարգեցաւ の scope と合わせて確認する。
2. REVIEW.002 — nonfinite/controller complex: գրելոցս / տեղեկացեալք / մատենագրել / որոց մեզէն իսկ եղեալ ականատես … の morphology、controller、contrast architecture。

この2件を先に安定させるまで、個々の genitive/dative attachment を局所的に確定しない。

RECALL STATUS: COMPLETE — NO PRECISION ADJUDICATION YET.

Recall で立てた主要候補について、Grammar KB production claims → frozen source → lexical/corpus supplementary evidence の順に照合した。

• քանզի：等位的説明接続／従属的因果接続の両候補を保持して source check。
• մատենագրել：通常の不定詞 complement のほか、独立／複文構成要素としての finite-equivalent infinitival predication を保持。
• գրելոցս：future participle と declined past participle/substantivized participle の formal collision を保持。
• մեզէն իսկ：通常 ablative/source と emphatic first-person form の双方を保持。
• ականատես / առընթերակաց：単なる斜格系列と predicative adjective の双方を保持。
• որպէս … յարգեցաւ：matrix finite と embedded “how” clause の双方を保持。
• S001 内完結／S004 までの macro-period／局所的 ellipsis の三候補を保持。

CANDIDATE-SPACE ADEQUACY: PASS.

JEN1959.SYN23.C005 / JEN1959 §517 քանզի / զի は等位的因果連結（“for”）と従属的原因節（“because”）の双方に用いられ得る。ただし Jensen は、քանզի 節が前置される場合は等位的 “for” とはほとんど取りにくく、従属的 “because” と理解すべきと明示する。後置時には形式だけでは区別不能の場合がある。

HMB2018.SYN27.C005 / HMB §189, hmb2018.l1.seg.002972 原因の従属節は主節行為の原因を示し、քանզի, վասն զի, որովհետև, մանաւանդ զի, զի 等で導かれる。通常は後置されるが、前置を排除する規則ではない。

JEN1959 §570 / JEN1959.v1.chunk.000554 前置 քանզի の実例として Luke 1:1ff քանզի բազումք յաւժարեցին … կամ եղեւ եւ ինձ … գրել を掲げる。長い前置原因節の後に main-clause finite が現れる構造が直接確認できる。

CALFA Քանզի 辞書記述も語順を区別し、後置用法には γάρ 型 “for”、前置用法には ἐπεί / ἐπειδήπερ 型 “because/since” を対応させる。

HAY2005.NFIN11.C001–C004 / HAY2005 pp.213–216 5世紀 Grabar には不定詞による無主語の一部文が存在し、独立文にも複文構成要素にもなり得る。ただし稀で、命令・必要・可能・願望等の modal/intonic predication を強く伴う。不定詞は文頭傾向が強いが、前置 complement を伴う拡大型もある。したがって S001 の մատենագրել を finite-equivalent predicate とすることは文法的には排除できない。

CALFA Որպէս որպէս には interrogative adverb “how” が明記され、例として Պատմեաց մեզ, որպէս ետես զհրեշտակն「彼がどのように天使を見たかを私たちに語った」がある。従って եւ կամ որպէս … յարգեցաւ は内容列の “and/or how …” として独立に成立する。

1. fronted քանզի = causal subordinate marker: HIGH. 単純な等位的 “for” は source evidence 上 LOW とする。

2. որպէս լուսաւոր վարդապետութիւնն … յարգեցաւ = embedded “how” clause: HIGH. յարգեցաւ は overt finite ではあるが、S001 全体の matrix finite とする案は退ける。

3. մատենագրել = S001-internal finite-equivalent infinitival predicate: MED / ACTIVE. HAY2005 により形式上可能。ただし典型的な命令・禁止型ではなく、前置 քանզի を伴う historiographical prose なので、この候補だけで S001 の全 macro architecture を確定しない。

4. cross-punctuation resumption at S004 պատմեսցուք: HIGH as macro-period candidate, NOT YET FINAL. S002–S003 を未分析のまま S004 を matrix と断定しない。現段階では、S001 の前置 քանզի が後続 material を経て S004 の Զայս ամենայն … պատմեսցուք に談話／統語的に回収される候補が最も強い。sentence-local closure では cross-punctuation attachment を provisional のまま保持し、S002–S004 の sentence-local analysis 後に section-level で最終確認する。

Frozen target §897 には同一の導入句：

Եւ արդ՝ քանզի ըստ աւրինակի գրելոցս առ ի մէնջ՝ …

が再現し、そこでは直後に finite ի կատարումն դարձուցաք、さらに զայս կարգեցաք が明示される。これは §14 の surface を訂正する根拠には用いないが、この opening が本来 finite matrix を要求し得る causal frame であるという hypothesis generator として重要。

REVIEW.001 RESULT: քանզի = preposed causal HIGH; յարգեցաւ = embedded finite HIGH; S001 の matrix/predicative closure は մատենագրել finite-equivalent vs S004 macro-resumption の二候補を残す。paratactic քանզի は LOW。

Formal collision confirmed.

• HMB2018.PTCP02.C001 / HMB §135：future participle は -ոց で作られ、明示例に գրել > գրելոց。
• declined past participle / participial substantive も oblique plural で -ելոց を生じ得る。Jensen の վասն ասացելոցն 等が直接例。
• -ս は ART family で first-person / speaker-side / possessive-deictic article として説明される。

従って surface だけなら：

գրելոցս
├─ FUT.PTCP + -ս
└─ declined PAST.PTCP / participial substantive + -ս

の衝突がある。

しかし S001 では後者を強く支持する証拠が揃う。

• HMB §157 առ ի մէնջ = մեր կողմից「われわれによって／われわれの側から」。
• CALFA exact գրելոցս は複数箇所で「書かれたもの／著述」の実例を返す。例：զմիտս գրելոցս、Վերահասու եղաք գրելոցս առ ի քէն。
• Bible corpus でも Jeremiah 25:13 ըստ ամենայն գրելոցս ի գիրս յայսմիկ が exact surface の「この書に書かれたすべて」の用例。
• ըստ は KB で DAT/ACC/ABL を取り得るが、基準・一致 “according to” では DAT が典型的。աւրինակի は GEN/DAT syncretic で、ここでは ըստ աւրինակի DAT が第一候補。
• その場合 գրելոցս առ ի մէնջ は աւրինակի を限定する GEN.PL participial substantive：「われわれによって書かれたもの／われわれの著述の（型・模範）」と取るのが自然。

Adjudication: գրելոցս = declined past-participial substantive, GEN.PL + -ս HIGH。 future participle は formal alternative として記録するが、contextual support が弱く INACTIVE / LOW。

• HMB §189 の例 ուր եւ ուսեալք եւ տեղեկացեալք, թարգմանիչս կարգէին … は、տեղեկացեալք が plural participant にかかる nonfinite であることを直接示す。
• CALFA は տեղեկանամ, ացայ「情報を得る、知る、詳しくなる」を立て、Ոչ իբրեւ յայլոց համբաւուց տեղեկացեալ、ոչ եթէ համբաւովք տեղեկացեալ のように「伝聞から情報を得る」を示す実例を収録する。

従って S001：

ոչ եթէ ի հին համբաւուց տեղեկացեալք …

は past-participial circumstantial/state predication, plural controller とするのが HIGH。source phrase ի հին համբաւուց は「古い伝聞／報告から」を表す。

controller は overt NOM を欠くが、後続の first-person material と historiographical discourse から implicit authorial 1PL が第一候補。

ここは direct grammar evidence が強い。

• ABE1936 §149：մեզէն は形態的には ablative だが、մեզէն իսկ = մենք ինքներս հենց「まさにわれわれ自身」となる例を列挙し、Մեզէն իսկ ականատես եղաք … を直接例にする。
• ABR1976 §115：これらの ablative forms では ablative の意味がほぼ意識されず、emphatic personal-pronoun-like use を持つと説明。さらに Agathangelos の Որոց մեզէն իսկ ականատեսք եղեալ … を例示する。
• JEN1959.PRO02.C002 も ինձէն/մեզէն/քեզէն/ձեզէն に「本人自身」の強意用法を認める。

したがって S001 の մեզէն իսկ は ordinary source-ABL ではなく、emphatic authorial 1PL =「われわれ自身」 HIGH。

եղեալ はこの 1PL participant と predicate nominal/adjectival material を結ぶ nonfinite copular center とみる。

CALFA ականատես は adjective / adverb “eyewitness, seeing with one’s own eyes” を立て、Agathangelos の直接例：

Որ ի բերանոյն լսէր, եւ կերպարանացն ականատես լինէր

を収録する。従って ականատես + GEN կերպարանաց「形象・顕現の目撃者」という government は独立に支持される。

S001 の surface ականատես は plural ականատեսք ではないが、これだけから controller mismatch と判定しない。KB SYN.19 の synthesis は predicative noun/adjective の case/number を一律の subject agreement で処理しないよう警告している。§897 の plural form は parallel として記録するが §14 へ移植しない。

dictionary service / CALFA の lexical evidence は、առընթերակաց を単純な -աց GEN.PL として分解するのではなく、Առընթերակաց / Առընթերակայ という lexical adjective として扱うべきことを示す。

CALFA Առընթերակայ：adj./substantival “assistant; adjacent, present”。NBHL note は ΑՌԸՆԹԵՐԱԿԱՅ / ԱՌԸՆԹԵՐԱԿԱՑ を同系列に置く。

従って第一候補は：

մեզէն իսկ
└─ եղեալ
   ├─ ականատես կերպարանաց
   └─ առընթերակաց հոգեւորական գործոցն

=「われわれ自身が、形象の目撃者となり、霊的な働きに居合わせ／参与する者となって」のような二重 predicative qualification。

ただし առընթերակաց の最適な日本語 lexical nuance（「居合わせた者」「側近／同伴者」「参与者」）はまだ OPEN。

CALFA շնորհապատում は adjective “gracefully narrated / grace-telling” とし、վարդապետութիւն を修飾する直接例を持つ。従って constituent：

լուսաւոր շնորհապատում վարդապետութեանն

自体は成立する。

しかし frozen §14 では、この NP を取る明示 predicate が見えにくい。§897 には լսողք շնորհապատում վարդապետութեանն があるが、この լսողք を §14 に補わない。

したがって attachment 候補はなお二つ：

• առընթերակաց の complement domain に … գործոցն եւ … վարդապետութեանն を並列して含める。
• predicate ellipsis / surface compression があり、վարդապետութեանն に対応する関係が暗示される。

ここは Priority Review 後も OPEN。

• գրելոցս：PAST participial substantive GEN.PL + -ս HIGH；FUT.PTCP LOW / inactive
• առ ի մէնջ：agent/source “by us” HIGH
• տեղեկացեալք：past-participial PL, implicit authorial 1PL controller HIGH
• մեզէն իսկ：emphatic 1PL “we ourselves” HIGH
• եղեալ：nonfinite copular center with same authorial controller HIGH
• ականատես կերպարանաց：predicative adjective + GEN complement HIGH
• առընթերակաց հոգեւորական գործոցն：second predicative qualification MED-HIGH
• լուսաւոր շնորհապատում վարդապետութեանն attachment：OPEN

Working architecture after REVIEW.001–002:

Եւ արդ
└─ քանզի ...                         [fronted CAUSAL: HIGH]
   ├─ ըստ աւրինակի
   │  └─ գրելոցս առ ի մէնջ           [“our/by-us writings”: HIGH]
   │
   ├─ ոչ եթէ
   │  └─ ի հին համբաւուց տեղեկացեալք [authorial 1PL: HIGH]
   │     └─ մատենագրել զայս կարգաւ   [INF; finite-equivalent? ACTIVE]
   │
   ├─ այլ
   │  └─ որոց
   │     └─ մեզէն իսկ                [“we ourselves”: HIGH]
   │        └─ եղեալ
   │           ├─ ականատես կերպարանաց
   │           └─ առընթերակաց հոգեւորական գործոցն
   │
   ├─ (?) եւ լուսաւոր շնորհապատում վարդապետութեանն
   ├─ (?) ըստ աւետարանական հրամանացն
   │
   └─ եւ կամ որպէս
      └─ լուսաւոր վարդապետութիւնն
         └─ յարգեցաւ                 [embedded FINITE: HIGH]
            ├─ գեր ի վերոյ ամենեցուն
            └─ շնորհաւքն Աստուծոյ

NON-BLOCKING FOR CONTINUED PRECISION, BLOCKING FOR SENTENCE CLOSURE:

• exact attachment of որոց and its antecedent/content range
• attachment/function of լուսաւոր շնորհապատում վարդապետութեանն
• attachment of ըստ աւետարանական հրամանացն
• S001-local մատենագրել finite-equivalent vs S004 macro-period resumption
• lexical nuance of առընթերակաց
• exact scope of շնորհաւքն Աստուծոյ to be checked in local final-clause review

STATUS: PRECISION ACTIVE — PRIORITY REVIEW 001/002 COMPLETE; LOCAL ATTACHMENT REVIEW NEXT.

որոց は dictionary evidence では relative որ の GEN/DAT/ABL.PL syncretic surface だが、この環境では GEN.PL が第一候補。

Grammar KB:

• MEY2023.SYN14.C001 — relative pronoun の格は通常、relative clause 内部の統語役割で決まる。
• BAG1852.SYN14.C001–C002 / SYN26.C004 — relative construction では先行詞・relative・後続 governor の相互 attraction があり、表面格を matrix role だけから決められない。
• ABE1936.SYN14.C003 / SYN26.C003 — որ は明示的 antecedent を欠く headless/free relative を形成できる。
• JEN1959.WO04.C001 — genitive attribute は head の前後に置け、head から離れることも可能。

Lexical evidence:

• CALFA ականատես は GEN complement を取り、Agathangelos から կերպարանացն ականատես լինէր を直接例として持つ。
• կերպարանաց は կերպարան GEN.PL が形態第一候補。

最も整合的なのは：

այլ [Ø head] որոց
     մեզէն իսկ
     եղեալ ականատես
     կերպարանաց

ここで որոց は կերպարանաց を限定する GEN.PL relative とみる。

որոց ... կերպարանաց
= 「その〔ものども〕の顕現／姿の」

մեզէն իսկ … եղեալ ականատես կերպարանաց は、

「われわれ自身が〔その〕顕現の目撃者となっていた」

という構造。

այլ の後では、matrix 側の対照項（「伝聞に基づいて記す」のではなく「自ら目撃した〔もの〕を」）に対応する overt accusative head が現れないため、headless / elliptical relative content と扱う。

• որոց 自体を ականատես の直接 GEN complement とし、կերպարանաց を同格的 second genitive とする案：形式上は可能だが、որոց … կերպարանաց の possessive relation と比較して冗長で LOW。
• matrix accusative role による case attraction：KB 上は可能だが、この表面では GEN internal relation が十分説明できるため primary analysis には不要。

REVIEW.003 RESULT: որոց = GEN.PL relative modifier of կերպարանաց HIGH。whole relative content = headless/elliptical contrastive unit MED-HIGH。

§14 frozen surface は singular-looking ականատես。authorial controller は 1PL。

• HMB2018.SYN02.C001 は subject-predicate number agreement を基本規則とする。
• 一方 BAG1852.SYN10.C003–C004 / JEN1959.SYN10.C004 は adjective agreement に実在する例外、とくに plural environment での nonagreement を認める。
• same-work §897 は ականատեսք եղեալ と plural を示すが、これは §14 の emendation authority ではない。

したがって frozen ականատես を自動的に ականատեսք へ訂正しない。

Classification: MORPHOSYNTACTIC IRREGULARITY / NON-BLOCKING。controller map を壊すほどの反証ではない。

CALFA / dictionary evidence は Առընթերակաց / Առընթերակայ を lexical adjective として立てる。単純に語尾 -աց を GEN.PL と切らない。

意味領域：

• adjacent / present
• assistant / attendant
• 「〜の傍らにある／〜に居合わせる」

CALFA direct examples に առընթերակաց ճշմարտութեանն 等があり、GEN complement を取ることが確認できる。

従って：

առընթերակաց
├─ հոգեւորական գործոցն
└─ լուսաւոր շնորհապատում վարդապետութեանն

という 一つの形容詞述語＋二つの coordinated GEN complements が §14 frozen surface だけで成立する。

これにより վարդապետութեանն のために §897 の լսողք を補う必要はない。

հոգեւորական գործոցն および լուսաւոր շնորհապատում վարդապետութեանն で形容詞が無屈折形に見えることは、

• BAG1852.SYN10.C001
• ABR1976.SYN10.C001
• HMB2018.NOM19.C002

の preposed adjective default nonagreement と整合する。

したがって：

հոգեւորական → գործոցն
լուսաւոր + շնորհապատում → վարդապետութեանն

を case mismatch とみなさない。

§897 は：

առընթերակաց հոգեւորական գործոցն
եւ լսողք շնորհապատում վարդապետութեանն

と役割を二分する。これは §14 の圧縮・変形を認識する comparator にはなるが、§14 に լսողք を補入しない。

§14 自体では առընթերակաց が二つの GEN complements を取る読みを第一候補とする。

REVIEW.004 RESULT: առընթերակաց [գործոցն եւ վարդապետութեանն] MED-HIGH。 ellipsis of լսողք = INACTIVE textual-comparator alternative。

Morphology:

• հրամանացն = GEN/DAT/ABL.PL + definite article。
• KB ADP.07（BAG/ABE/ABR/HMB/JEN/KOS）は ըստ が DAT/ACC/ABL を支配し、基準・一致「〜に従って」では DAT が中核的。
• աւետարանական は preposed adjective なので無屈折表面でも問題なし。

従って local morphology：

ըստ աւետարանական հրամանացն
= ըստ + DAT.PL
= 「福音的な命令／福音の命令に従って」

Attachment 候補：

A. եղեալ … առընթերակաց … までの authorial qualification complex を修飾 B. 直前 առընթերակաց の狭い修飾 C. 遠く մատենագրել を修飾

局所距離と意味から A > B > C。

same-work §897 では նոցին արբանեակք ըստ աւետարանական հրամանացն と明示的 nominal predicate に接続するため、§14 でも historiographical writing manner より authorial status / participation に属する可能性が高い。

ただし §14 には §897 の արբանեակք がないため、narrow governor を一意に固定しない。

REVIEW.005 RESULT: broad scope over authorial qualification complex MED-HIGH。exact narrow attachment = NON-BLOCKING SCOPE RESIDUAL。

CALFA は interrogative adverb “how” を明示し、Պատմեաց մեզ, որպէս ետես … の内容節用例を持つ。

従って：

եւ կամ որպէս
└─ լուսաւոր վարդապետութիւնն ... յարգեցաւ

= 「また、その光明なる教えがどのように……なったか」

という content/interrogative clause HIGH。

CALFA Յարգեմ は active「尊ぶ・高く評価する」のほか յարգեցաւ を

• արգոյ եղեւ
• յառաջեաց

等で説明し、「尊ばれた／高く評価された／高められた・進められた」方向の intransitive/passive-result reading を直接支持する。

subject = լուսաւոր վարդապետութիւնն HIGH。

գեր と վերոյ は lexical evidence 上 “above/beyond/more” の比較・優越領域。same-work §428 に ամենեցուն գեր ի վերոյ են があり、§14 の sequence と直接平行する。

ամենեցուն は GEN/DAT.PL syncretic だが、semantic role は比較基準「すべてのもの／すべての者より上に」で安定。exact morphological case は translation-critical でないため無理に一意化しない。

շնորհաւքն = INSTR.PL + article。Աստուծոյ = GEN modifier。

Grammar KB:

• BAG1852.SYN06.C003 — instrumental は means / manner / state / criterion 等を広く表す。
• KOS1980.SYN06.C004 — instrumental は means・agent-like・manner・cause・degree 等の連続体を形成し、明示例に Զօրացիր շնորհօքն がある。

従って շնորհաւքն Աստուծոյ は յարգեցաւ の means/cause/instrumental adjunct：

「神の恩寵によって」

が HIGH。

wider scope（優越状態全体を包む）は意味上可能だが、構造的には closest finite յարգեցաւ への attachment を採用する。

REVIEW.006 RESULT: final clause locally RESOLVED。

Եւ արդ՝ քանզի ...
│
├─ ըստ աւրինակի
│  └─ գրելոցս առ ի մէնջ
│
├─ ոչ եթէ
│  └─ ի հին համբաւուց տեղեկացեալք
│     └─ մատենագրել զայս կարգաւ
│
├─ այլ [Ø contrasted content/head]
│  └─ որոց ... կերպարանաց
│     │   「whose manifestations ...」
│     └─ մեզէն իսկ
│        └─ եղեալ
│           ├─ ականատես կերպարանաց
│           └─ առընթերակաց
│              ├─ հոգեւորական գործոցն
│              └─ լուսաւոր շնորհապատում վարդապետութեանն
│
├─ ըստ աւետարանական հրամանացն
│  [broad authorial-qualification scope; narrow scope residual]
│
└─ եւ կամ որպէս
   └─ լուսաւոր վարդապետութիւնն
      └─ յարգեցաւ
         ├─ գեր ի վերոյ ամենեցուն
         └─ շնորհաւքն Աստուծոյ

Priority Review 001 では

• S001-local մատենագրել finite-equivalent
• S004 պատմեսցուք macro-resumption

を競合候補として置いたが、Local Review 後は 両者は排他的でないと修正する。

HAY2005.NFIN11 系は、不定詞述語が独立文だけでなく複文構成要素になり得ることを支持する。

従って：

[larger causal / explanatory frame]
քանզի ...
   └─ [local infinitival predication]
      մատենագրել ...

   └─ further content continuation
      S002 ...
      S003 ...

[resumptive matrix candidate]
S004 Զայս ամենայն ... պատմեսցուք

という階層が成立しうる。

same-work search では exact Եւ արդ՝ քանզի opening は §14 と §897 の2箇所のみ。§897 では finite matrix ի կատարումն դարձուցաք が明示される。これは §14 の emendation evidence ではないが、fronted քանզի が finite/main predication と組み合う frame であることを再確認する。

現段階で：

• մատենագրել = local finite-equivalent / programmatic infinitive MED-HIGH
• քանզի = fronted causal HIGH
• S004 պատմեսցուք = macro-period resumptive matrix MED-HIGH / requires S002–S004 cross-check
• clause-initial paratactic “for” քանզի = LOW but not eliminated

Resolved locally

• որոց internal GEN relation
• մեզէն իսկ controller
• ականատես կերպարանաց lexical government
• առընթերակաց lexical category
• գործոցն + վարդապետութեանն coordinated GEN-complement analysis
• preposed adjective nonagreement
• որպէս … յարգեցաւ embedded finite clause
• գեր ի վերոյ ամենեցուն semantic role
• շնորհաւքն Աստուծոյ local instrumental scope

NON-BLOCKING residuals

• frozen singular ականատես vs expected plural agreement: documented morphosyntactic irregularity
• exact narrow scope of ըստ աւետարանական հրամանացն
• exact GEN vs DAT label of syncretic ամենեցուն

BLOCKING for final S001 close

• whether the fronted քանզի frame is finally closed by S004 պատմեսցուք or receives a rarer discourse-paratactic interpretation. This is a cross-punctuation / macro-period issue and requires at least structural reconnaissance of S002–S004; it cannot be settled from S001-local morphology alone.

STATUS: LOCAL PRECISION COMPLETE — MACRO-PERIOD ATTACHMENT REMAINS FOR CLOSURE.

S001 closure のため、S002–S004 は full Recall / Precision を行わず、finite predicates・connectors・cross-punctuation continuation のみ偵察した。各文の sentence-local analysis は未開始のまま保持する。

冒頭 Զոր առեալ թագաւորին՝ … հնազանդեցուցանէր …。Զոր は relative որ の ACC.SG candidate で、直前 S001 の լուսաւոր վարդապետութիւնն を受ける relative continuation とみるのが HIGH。հնազանդեցուցանէր は 3SG past imperfect indicative だが、new macro-matrix ではなく relative clause 内 finite とみる。

S003 は repeated (եւ) կամ ո՛րպէս で構成され、S001 末尾 եւ կամ որպէս … յարգեցաւ と同じ content-enumeration frame の継続。内部の աւերեցին / կանգնէին / վայելէին / դարձաւ / լինէր / մատուցանէր は各 content clause の finite islands であり、macro-matrix ではない。

冒頭 Զայս ամենայն մի ըստ միոջէ ոճով պատմեսցուք。պատմեսցուք は 1PL subjunctive finite。Զայս ամենայն が preceding discourse 全体を resumptively object 化して回収するため、S004 が macro-period の matrix である可能性は HIGH。

S001  source/witness basis + first որպէս-content
  ↓
S002  Զոր ...      [relative continuation]
  ↓
S003  (եւ) կամ ո՛րպէս ...  [content enumeration]
  ↓
S004  Զայս ամենայն ... պատմեսցուք  [resumptive matrix]

Phase-2 raw aligned source では S002/S003/S004 前に source-visible markers 36 / 37 / 38 があるが、S002 relative Զոր と S003 repeated եւ կամ որպէս は、print paragraph/numbering boundary と syntactic-discourse continuation が一致しないことを示す。working sentence segmentation は維持し、macro-period を別層で表す。

• S002 Զոր → S001 antecedent continuation: HIGH
• S003 (եւ) կամ ո՛րպէս → S001 enumeration continuation: HIGH
• S004 Զայս ամենայն … պատմեսցուք → resumptive matrix: HIGH
• fronted causal քանզի → S004 matrix relation: HIGH
• paratactic/discourse-initial “for” alternative: LOW / remote alternative

S001-local մատենագրել は global matrix ではなく、causal frame 内部の programmatic infinitival predicative center とするのが最も整合的。

S001-local blockers は解消済み。macro-period relation も HIGH-confidence。残るものは frozen ականատես number irregularity、ըստ աւետարանական հրամանացն narrow scope、ամենեցուն exact case label、remote paratactic քանզի alternative で、いずれも NON-BLOCKING。

S001 CLOSURE READINESS: HIGH.

次工程は S001 の de-anchored Recall sweep → core-domain completion → structural projection / grammar commentary / reading / translation。S002–S004 の full sentence-local analysis を先に完了する必要はない。

STATUS: READY FOR S001 CLOSURE PASS.

先行 Review の採用結果を前提にせず、48 tokens を再走査した。Grabar corpus reading-assist も sentence surface 全体に対して再実行し、見落とした verbal form / finite anchor がないかを確認した。

• overt finite inventory: 新たな finite は見つからない。S001 内の overt finite は末尾 յարգեցաւ 1個のみ。ただしこれは որպէս 内容節内部の finite。
• predicate inventory: տեղեկացեալք、մատենագրել、եղեալ＋predicative adjectives、յարգեցաւ の4中心で全 verbal architecture を覆える。առընթերակաց は lexical adjective だが եղեալ とともに second predicative qualification を形成する。
• false verbal candidate: t7 առ は corpus 上 imperative առնուլ とも同形だが、առ ի մէնջ という固定した prepositional sequence と HMB §157 の直接記述により、ここでは前置詞以外を採らない。
• գրելոցս: corpus machine tag も oblique plural verbal substantive を返す。future participle との形式衝突は再確認したが、ըստ աւրինակի … առ ի մէնջ の局所構造を壊す新証拠はない。
• controller: տեղեկացեալք / մատենագրել / եղեալ の authorial 1PL と、վարդապետութիւնն → յարգեցաւ の 3SG subject は明確に切り替わる。
• relative / content linkage: որոց … կերպարանաց、եւ կամ որպէս … յարգեցաւ のほか、S002 Զոր と S003 repeated (եւ) կամ ո՛րպէս が S001 を後方へ継続させる。S004 Զայս ամենայն … պատմեսցուք が resumptive matrix。
• nonfinite sequence: տեղեկացեալք → մատենագրել と եղեալ → ականատես / առընթերակաց は同一種類の「〜して」列ではない。前者は情報源との対照を含む participial + infinitival predication、後者は copular participial qualification。
• adposition / case: ըստ աւրինակի、առ ի մէնջ、ի հին համբաւուց、ըստ … հրամանացն、գեր ի վերոյ ամենեցուն、շնորհաւքն Աստուծոյ を再確認。macro parse を変更する未処理 governor はない。
• source contamination: §897 の parallel は comparator / hypothesis generator に限定し、ականատեսք や լսողք を §14 frozen surface へ移植していない。

DE-ANCHORED RECALL: PASS.

新たな BLOCKING issue は発生しなかった。

Structural Coverage Profile の core domains を S001 adopted analysis に対して再点検した。

• predicate_argument_structure: RESOLVED — local authorial predication と embedded վարդապետութիւնն → յարգեցաւ を分離。
• syntactic_modification_attachment: RESOLVED WITH EXPLICIT LOCAL RESIDUAL — ըստ աւետարանական հրամանացն の broad scope は確定、narrow scope のみ非決定。
• clause_linkage: RESOLVED — S001 քանզի causal frame → S002 relative continuation → S003 որպէս enumeration → S004 resumptive պատմեսցուք。
• coordination: RESOLVED — ոչ եթէ … այլ … contrast と եւ կամ որպէս content enumeration を区別。
• nonfinite_structure: RESOLVED — գրելոցս, տեղեկացեալք, մատենագրել, եղեալ を個別に裁定。
• constructional_structure: RESOLVED — preposed causal frame、contrastive authorial warrant、headless/elliptical relative content、interrogative-content որպէս。
• adposition_government: RESOLVED AT TRANSLATION-RELEVANT LEVEL。
• structural_coreference: RESOLVED — authorial 1PL、relative chain、վարդապետութիւնն の continuation を区別。
• operator_scope: EXPLICIT RESIDUAL ONLY — ըստ աւետարանական հրամանացն の狭い scope。
• construction_specific_participants: RESOLVED — eyewitness / attendant qualifications と GEN complements を確定。

追加監査：

• morphology / finiteness: PASS
• predicate inventory: PASS
• subject / controller: PASS
• case / governor: PASS WITH SYNCRETISM PRESERVED
• phraseology / lexicalization: PASS
• clause boundary / macro-period: PASS
• translation entailment: PASS
• evidence provenance: PASS

CORE-DOMAIN COMPLETION: PASS WITH LOCAL NON-BLOCKING RESIDUALS.

§14 frozen surface has singular-looking ականատես where plural agreement might be expected with authorial 1PL. Basic agreement rules make this noteworthy, while the Grammar KB also documents adjective nonagreement in plural environments. Same-work §897 has ականատեսք, but it is not imported.

Classification: MORPHOSYNTACTIC IRREGULARITY / NON-BLOCKING. Frozen surface retained.

ըստ + DAT.PL and the sense “according to the evangelical commands” are secure. Its broad attachment to the authorial qualification complex is adopted; whether it attaches narrowly to առընթերակաց or more widely over եղեալ … cannot be forced from the surface.

Classification: NON-BLOCKING SCOPE RESIDUAL.

GEN/DAT(/ABL) syncretism remains morphologically open, while its syntactic-semantic role as the standard of comparison under գեր ի վերոյ is stable.

Classification: NON-BLOCKING MORPHOLOGICAL SYNCRETISM.

առընթերակաց ranges over “present beside / attendant / associate”, and շնորհապատում can be understood along the dictionary continuum “gracefully narrated / narrating grace(s)”. These affect Japanese nuance, not structural analysis.

Classification: NON-BLOCKING LEXICAL NUANCE.

Clause-initial paratactic “for” remains grammatically imaginable in the language in general, but fronted քանզի grammar, S002–S003 continuation, and S004 resumptive matrix all converge on the causal macro-period analysis.

Alternative status: INACTIVE / LOW, not a closure residual.

FINAL AMBIGUITY STATUS: NO BLOCKING AMBIGUITY; CLOSED WITH DOCUMENTED LOCAL RESIDUALS.

§14 MACRO-PERIOD

S001
Եւ արդ՝ քանզի ...                              [fronted CAUSAL frame]
│
├─ ըստ աւրինակի
│  └─ գրելոցս առ ի մէնջ
│     「われわれによって書かれたものの範に従って」
│
├─ ոչ եթէ                                      [negative arm]
│  └─ ի հին համբաւուց տեղեկացեալք
│     └─ մատենագրել զայս կարգաւ
│        「古い伝聞から知って、これを順序立てて記すのではなく」
│
├─ այլ [Ø contrasted content]                  [positive arm]
│  └─ որոց ... կերպարանաց
│     └─ մեզէն իսկ
│        └─ եղեալ
│           ├─ ականատես կերպարանաց
│           └─ առընթերակաց
│              ├─ հոգեւորական գործոցն
│              └─ լուսաւոր շնորհապատում վարդապետութեանն
│           └─ ըստ աւետարանական հրամանացն
│
└─ եւ կամ որպէս                               [content item]
   └─ լուսաւոր վարդապետութիւնն
      └─ յարգեցաւ
         ├─ գեր ի վերոյ ամենեցուն
         └─ շնորհաւքն Աստուծոյ

S002  Զոր ...                                  [relative continuation]
  ↓
S003  (եւ) կամ ո՛րպէս ...                     [content enumeration]
  ↓
S004  Զայս ամենայն ... պատմեսցուք             [RESUMPTIVE MATRIX]

S001 は քանզի で始まる前置原因枠である。末尾に finite յարգեցաւ があるが、これは որպէս に導かれる「どのように〜したか」という内容節の内部述語であり、S001 全体を閉じる matrix ではない。S002 は Զոր で S001 の վարդապետութիւնն を受け、S003 は repeated (եւ) կամ ո՛րպէս で内容列を続け、S004 の Զայս ամենայն … պատմեսցուք が全体を回収する。

գրելոց は future participle と declined past participle の formal collision を起こす。HMB §135 は future գրելոց を直接示す一方、declined past participle / participial substantive も同形を作る。本箇所では ըստ աւրինակի … առ ի մէնջ、CALFA の exact գրելոցս 用例、Bible corpus の実例が後者を支持する。

採用：գրելոցս = oblique plural participial substantive with -ս；文脈上は「われわれによって書かれたもの／われわれの著述」。

否定側は ի հին համբաւուց տեղեկացեալք「古い伝聞から知った者として」。肯定側は մեզէն իսկ「われわれ自身」が ականատես「目撃者」、առընթերակաց「その場に居合わせる者／傍らにある者」となる。この contrast は、単なる文体上の対比ではなく、作者が何を根拠として記述するかを示す。

ABE1936 / ABR1976 / JEN1959 が、մեզէն իսկ のような形を「われわれ自身」という emphatic personal use として直接説明する。したがって եղեալ 以下の controller は authorial 1PL。

CALFA は ականատես + GEN の government を Agathangelos の直接例で示す。また Առընթերակաց / Առընթերակայ は独立した形容詞で、GEN complement を取る。

従って：

մեզէն իսկ ... եղեալ
├─ ականատես կերպարանաց
└─ առընթերակաց
   ├─ հոգեւորական գործոցն
   └─ լուսաւոր շնորհապատում վարդապետութեանն

と読む。§897 の լսողք を §14 に補う必要はない。

ըստ の基準・一致用法として DAT.PL հրամանացն を第一候補とし、「福音の命令に従って」。厳密な narrow attachment は残るが、authorial qualification complex 全体に掛かる broad scope は安定する。

որպէս はここでは interrogative/content “how”。subject は լուսաւոր վարդապետութիւնն。յարգեցաւ は「尊ばれた・高く評価された・高められた」の範囲で、գեր ի վերոյ ամենեցուն が優越の基準、շնորհաւքն Աստուծոյ が具格の means/cause「神の恩寵によって」を示す。

§13 は「これから何を物語るか」という巨大な catalogue を提示した。§14 S001 は、その catalogue をただ続けるのではなく、その叙述を何に基づいて行うのかへ一度焦点を移す。

対照の中心は明確である。

ոչ եթէ ... ի հին համբաւուց
    古い伝聞に基づくのではなく

այլ ... մեզէն իսկ ... ականատես ... առընթերակաց
    われわれ自身が目撃し、その場に居合わせたものに基づく

したがって作者はここで、単に「古い話を集めて書く歴史家」としてではなく、目撃・参与という epistemic warrant をもつ語り手として自らを位置づける。これは文法的に ոչ եթէ … այլ …、մեզէն իսկ、ականատես、առընթերակաց によって明示されるので、文学的推測だけではない。

ただしその自己位置づけは、近代的な意味での「すべてを直接目撃した」という宣言とまで拡張してはならない。S001 自体が挙げているのは、顕現、霊的な業、教え、およびその教えが神の恩寵によって高められた仕方であり、どの範囲を authorial eyewitness claim が覆うかは各後続内容の分析で改めて確認する必要がある。

さらに、この叙述根拠の説明自体が独立文として終わらず、S002–S003 の内容列を経て S004 Զայս ամենայն … պատմեսցուք「これらすべてを一つずつ語ろう」へ回収される。つまり §14 冒頭は、史料・証言の資格提示 → 語るべき内容の列挙 → 叙述開始宣言という一続きの historiographical proem を作っている。

※ S001 は S004 պատմեսցուք に回収される macro-period の前置部なので、日本語でも意図的に完結させず、懸垂した形で訳す。

さて、われわれによって書かれたものの範に従って、これを順序立てて記すにあたり、古い伝聞から知ったこととして記すのではなく、むしろ、われわれ自身がその顕現を目撃し、霊的な業と、光明なる、恩寵を語る教えとに居合わせた事柄を、福音の命令に従って〔記し〕、また、その光明なる教えが神の恩寵によって、すべてにまさってどのように高められたかを――

<note> շնորհապատում は「恩寵を語る」を採ったが、辞書記述には「恩寵によって／優美に語られた」方向もあり、これは lexical nuance の範囲に残る。առընթերակաց は構造上「〜に居合わせる／傍らにある」を採用したが、「随伴者・参与者」に近い訳も可能。 </note>

• frozen surface identity: PASS
• Recall sweep: PASS
• candidate-space adequacy: PASS
• overt finite inventory: CLOSED
• predicate inventory: CLOSED
• subject / controller map: CLOSED
• case / governor: CLOSED AT TRANSLATION-RELEVANT LEVEL
• nonfinite / secondary predication: CLOSED
• coordination / contrast: CLOSED
• relative / content clause boundaries: CLOSED
• phraseology / lexicalization: CLOSED
• macro-period boundary: CLOSED
• structural projection: COMPLETE
• grammar commentary: COMPLETE
• reading commentary: COMPLETE
• translation entailment: PASS
• BLOCKING residual: NONE
• TRUE AMBIGUITY: NONE AT CLAUSE-STRUCTURAL LEVEL
• NON-BLOCKING residuals: documented above

S001: CLOSED WITH DOCUMENTED NON-BLOCKING RESIDUALS.

• de-anchored Recall: PASS
• core-domain completion: PASS WITH LOCAL NON-BLOCKING RESIDUALS
• macro-period relation: RESOLVED — S004 resumptive matrix
• frozen target emendation: NONE
• final sentence-local status: CLOSED

STATUS: CLOSED — §14 S001.