ուղղեցից զնպատակն խորհրդոյ, եւ թափ տաց ուժի բազկաւքս եւ ձգեցից ի կորովս գրչի մատանցս, եւ լեզուաւս զխորհուրդս յուզեցից, եւ շրթունքս ի շշնջել իմաստունս կարասցեն, եւ կարգել հաստատական, յեղեղուկ հոլովել զանիւ պատմութեան բանիցս, զի կամակարագոյնս նաւիցեմք զալեաւք ժամանակագրական ծովուս.
AGATH.§15.S0269792827c04d70588e559174ac4af00aef3b43b3b26d2cac7dc985af2558729eS001 は「思考の駿馬に乗り、才知の競走路を整えよう」と、歴史叙述開始を騎乗・競走の比喩で開始した。
S002 では、նպատակ「標的／目標」、腕、筆、指、舌、唇、車輪、海、波へと身体・運動・航海の像が連鎖するように見える。ただしこの discourse continuity は Recall generator としてのみ用い、morphology / syntax の裁定根拠とはしない。
1 ուղղեցից 11 ի 21 ի 31 պատմութեան 2 զնպատակն 12 կորովս 22 շշնջել 32 բանիցս 3 խորհրդոյ 13 գրչի 23 իմաստունս 33 զի 4 եւ 14 մատանցս 24 կարասցեն 34 կամակարագոյնս 5 թափ 15 եւ 25 եւ 35 նաւիցեմք 6 տաց 16 լեզուաւս 26 կարգել 36 զալեաւք 7 ուժի 17 զխորհուրդս 27 հաստատական 37 ժամանակագրական 8 բազկաւքս 18 յուզեցից 28 յեղեղուկ 38 ծովուս 9 եւ 19 եւ 29 հոլովել 10 ձգեցից 20 շրթունքս 30 զանիւ
v0.4.0 に従い、この段階では「どれが正しいか」を決めず、本文形・paradigm・Grabar に実在する構文カテゴリーから候補空間を作る。
明示的な定形候補は最低6形。
ուղղեցից — ուղղեմ 1SG 接続法系候補。「まっすぐにする／向ける／整える」。տաց — տալ 1SG 接続法候補。「与えよう」。ձգեցից — surface は Ձգեմ（他動）と Ձգիմ（自動・中動的）双方の1SG 接続法候補。յուզեցից — Յուզեմ と Յուզիմ 双方の1SG 接続法候補。կարասցեն — կարել / կարողանալ 3PL 接続法候補。նաւիցեմք — նաւել / նաւեմ「航海する」系の1PL 定形候補。exact morphology は未裁定。1SG ուղղեցից 1SG տաց 1SG ձգեցից 1SG յուզեցից ↓ 3PL կարասցեն ← overt NOM.PL candidate ''շրթունքս'' ↓ 1PL նաւիցեմք ← զի-clause candidate
S001 の1SG authorial series が S002 前半まで続き、途中で「私の唇」3PL、末尾で authorial 1PL へ切り替わる可能性があるが、Recall では clause boundaries をまだ確定しない。
շշնջել — Շշնջեմ の不定詞候補。「囁く／低く語る」。կարգել — Կարգեմ の不定詞候補。「整序する／配列する／定める」。հոլովել — Հոլովեմ の不定詞候補。「回す／転がす／巡らす」。三つを均質な infinitive chain と決めない。
候補 architecture：
A. կարասցեն が三不定詞すべてを支配
շրթունքս ... կարասցեն ├─ ի շշնջել ... ├─ կարգել ... └─ հոլովել ...
B. կարասցեն は ի շշնջել のみを支配し、կարգել / հոլովել は別の省略された1SG predicate に接続
C. կարգել / հոլովել は mutual hierarchy を持ち、一方が他方の complement / purpose / manner
A/B/C を Recall candidate として保持する。
[Ø 1SG] ուղղեցից ... եւ [Ø 1SG] թափ տաց ... եւ [Ø 1SG] ձգեցից ... եւ [Ø 1SG] ... յուզեցից ... եւ [շրթունքս] ... կարասցեն └─ nonfinite complex OPEN զի [Ø 1PL] ... նաւիցեմք ...
զի は purpose / result / content / causal 等の実在候補から Precision で裁定する。
t1–t3
զնպատակն は զ- を持つ ACC.SG direct-object candidate。խորհրդոյ は GEN/DAT/ABL.SG syncretism。第一候補は նպատակ 内部の属格「思考／意図の標的」だが、governor-set-first で確認する。t16–t18
լեզուաւս は Instrumental.SG + -ս。զխորհուրդս は ACC.PL direct-object candidate。յուզեցից は transitive Յուզեմ と intransitive/middle Յուզիմ の collision を保持する。
辞書 evidence では թափ տալ が独立した語結合として確認され、意味域は「推す、突き進ませる、力を与える」。CALFA の語源欄は Agathangelos をこの語法の出典として明記する。
ただし t7 ուժի と t8 բազկաւքս の attachment は未決。
候補：
ուժի = DAT complementուժի = GEN modifier of թափբազկաւքս = instrumental「私の腕で」を Precision に送る。
t10 ձգեցից は最重要 morphology/voice locus の一つ。
辞書は同じ surface に：
Ձգեմ — stretch, draw, throw, pull, extend…Ձգիմ — tend toward, incline, extend, last…を返す。
後続に明示的な զ- object がなく、ի կորովս … があるため、active + omitted object / intransitive + prepositional complement の双方を候補に残す。
さらに ի կորովս գրչի մատանցս の noun-phrase hierarchy も OPEN。
t20 շրթունքս は NOM.PL candidate で、t24 կարասցեն 3PL と形態的一致するため overt subject candidate。
ի շշնջել իմաստունս
շշնջել = infinitive。իմաստունս は ACC.PL adjective/noun reading のほか、CALFA が adverbial use を明示する。従って最低限：
を候補に残す。
ի + infinitive の機能も早期確定しない。
հաստատական
կարգել の object / secondary complement / adverbial-like function / omitted noun modifier を候補として開く。
յեղեղուկ
Յեղյեղուկ の variant として同形を記録し、「変わりやすい、可変の、不安定な、移ろう」の意味域。անիւ の modifier / հոլովել の manner modifier / substantival element を候補に残す。
զանիւ
զ-。հոլովել の direct object candidate：「車輪を回す」。
պատմութեան բանիցս
պատմութեան と բանիցս の head/attachment を未決のまま保持する。
զի 以降は overt 1PL finite を持つ subordinate-clause candidate。
կամակարագոյնս
Կամակար（adj./adv.「自発的な、喜んで、進んで」）に結びつける。
նաւիցեմք
նաւիցիմք という異綴／異読がある。
զալեաւք
զ- + Instrumental.PL-like ալեաւք。զ と instrumental form の government を high-risk locus とする。
ժամանակագրական ծովուս
ծովուս の case と末尾 -ս の機能を governor から確定する。
CALFA の Ժամանակագրական 項には Agathangelos の同箇所として：
կամակարագոյնս նաւիցիմք զալեօք ժամանակագրական ծովուն
という surface が引用される。
frozen target：
կամակարագոյնս նաւիցեմք զալեաւք ժամանակագրական ծովուս
との差：
նաւիցիմք / նաւիցեմքզալեօք / զալեաւքծովուն / ծովուսを same-locus variant evidence として記録する。Phase 2 frozen target への silent emendation は行わない。
S001 authorial 1SG volitional series
↓
S002
[Ø 1SG] ուղղեցից
└─ զնպատակն խորհրդոյ
եւ [Ø 1SG] թափ տաց
├─ ուժի (?) OPEN
└─ բազկաւքս (?) OPEN
եւ [Ø 1SG] ձգեցից
└─ ի կորովս գրչի մատանցս
(internal hierarchy OPEN)
եւ [Ø 1SG] յուզեցից
├─ լեզուաւս
└─ զխորհուրդս
եւ [շրթունքս] կարասցեն
├─ ի շշնջել իմաստունս
├─ (?) կարգել հաստատական
└─ (?) յեղեղուկ հոլովել զանիւ պատմութեան բանիցս
զի [Ø 1PL] նաւիցեմք
├─ կամակարագոյնս
└─ զալեաւք ժամանակագրական ծովուս
(government / NP structure OPEN)
これは adopted structure ではない。
morphology / paradigm
ձգեցից active vs intransitive/middleյուզեցից active vs middleկարասցեն 3PLնաւիցեմք exact paradigm + same-locus variantիմաստունս adjective/noun vs adverbialհաստատական, յեղեղուկ, կամակարագոյնս category/functionpredicate status / clause architecture
շրթունքս … կարասցենզի … նաւիցեմքgovernment / attachment
թափ տաց ուժի բազկաւքսի կորովս գրչի մատանցսի շշնջել իմաստունսկարգել հաստատականյեղեղուկ հոլովել զանիւ պատմութեան բանիցսզալեաւք ժամանակագրական ծովուսphraseology
թափ տալ — TRIGGERED / lexically attestedթափ տալձգեցից, յուզեցիցկարասցեն + 3 infinitivesի …, զալեաւք …շրթունքս … կարասցեն → զի … նաւիցեմք の clause boundaries と subject/controller shifts。կարգել / հոլովել の scope を含む。թափ տաց ուժի բազկաւքս と ձգեցից ի կորովս գրչի մատանցս。特に ձգեցից の active / intransitive 系と斜格NP hierarchy。ի շշնջել իմաստունս / կարգել հաստատական / յեղեղուկ հոլովել … / զի … նաւիցեմք / զալեաւք … ծովուս の government・scope・morphology。RECALL STATUS: COMPLETE — NO PRECISION ADJUDICATION YET.
Recall で保持した三候補を、Grammar KB production claims → HMB/JEN source evidence → local morphology / coordination の順に比較した。
S002 前半の
ուղղեցից ... եւ թափ տաց ... եւ ձգեցից ... եւ ... յուզեցից ...
は、いずれも1SG 定形候補で、明示的な subject switch marker はない。
S001 の ելից / յարմարեցից から続く authorial 1SG volitional sequence として扱う。
[Ø 1SG] ուղղեցից եւ [Ø 1SG] տաց եւ [Ø 1SG] ձգեցից եւ [Ø 1SG] յուզեցից
各動詞の lexical valency / voice は REVIEW.002 へ残すが、finite coordination 自体は RESOLVED。
շրթունքս は NOM.PL candidate、կարասցեն は 3PL finite candidate で一致する。
したがって：
շրթունքս ... կարասցեն 「私の唇が……できるように／できよう」
を独立した finite clause nucleus と採用する。
ここで subject/controller は authorial Ø1SG から overt 3PL շրթունքս へ切り替わる。
ADJUDICATION: subject switch HIGH / RESOLVED.
JEN1959 §402 は、不定詞が modal auxiliary verb の目的語となり、կարեմ「できる」等がこの構文を形成すると明示する。
さらに HMB2018, Ընթերցանություն 27 には：
կարասցեն հերքել մերժել ի բաց կալ ...
という、一つの կարասցեն が複数の不定詞
հերքել / մերժել / կալ
を連続して支配する直接的な比較例がある。
本箇所：
շրթունքս ի շշնջել իմաստունս կարասցեն, եւ կարգել հաստատական, յեղեղուկ հոլովել զանիւ ...
では、կարասցեն 後に新たな定動詞・明示主語は現れず、եւ կարգել が coordination を明示する。
したがって Recall 候補：
A. կարասցեն が3不定詞全体を支配
B. կարասցեն は շշնջել のみ、կարգել / հոլովել は隠れた1SGへ
C. կարգել / հոլովել が独立 hierarchy
のうち、A を採用する。
[շրթունքս] կարասցեն ├─ ի շշնջել իմաստունս ├─ եւ կարգել հաստատական └─ յեղեղուկ հոլովել զանիւ պատմութեան բանիցս
ただし三項を同一 construction として均質化しない。
BAG1852 §571 は、ի / առ / առ ի + infinitive が目的・志向を表し、զի / որպէս զի / վասն 等に言い換え得ることを明記する。
同節には身体部位を用いた非常に近い例：
ոչ ականջք առ ի լսել ոչ մատունք ձեռաց առ ի շօշափելոյ
「耳は聞くために、手の指は触れるために」
がある。
従って本箇所：
շրթունքս ի շշնջել ... 「唇は囁くために／囁くことに」
は、裸の modal-complement infinitive と同一視せず、purpose / functional preposition + infinitive phrase として保持する。
つまり：
կարասցեն ├─ [ի + INF] շշնջել ├─ [bare INF] կարգել └─ [bare INF] հոլովել
とし、shared modal scope は認めるが、nonfinite construction type は均質化しない。
իմաստունս / հաստատական / յեղեղուկ の局所機能は REVIEW.003 に残す。
HMB2018 §126 は第二未来を完了系語幹から作り、語幹末 ց が ց/ջ 系語尾の前で ս に交替することを述べる。
կարասցեն はこの HMB source-native pattern に整合する3PL 第二未来／接続法系列とみる。
finite status / person / number は sentence architecture 上 RESOLVED。
զի は多機能であり、HMB2018 §169 は内容・結果・目的・原因をすべて認めるため、接続詞単体では決めない。
ただし JEN1959 §563 は：
զիと明記する。
本箇所の frozen form նաւիցեմք は、HMB2018 §112 の第一未来形成：
未完了系語幹 + -իցե- + 1PL語尾 -մք
にそのまま一致する。
նաւ- + իցե + մք → նաւիցեմք 「われわれが航海しよう／航海できるように」
したがって same-locus CALFA variant նաւիցիմք に本文を直す必要はない。frozen նաւիցեմք は形態的に自立して説明可能。
候補比較：
A. purpose / final
զի + future/subjunctive 1PL は JEN1959 の目的節 pattern と一致。B. result
C. causal
D. content/complement
ADJUDICATION: զի … նաւիցեմք = PURPOSE / FINAL CLAUSE — HIGH.
resultative nuance は semantic overlap として残り得るが、independent structural alternative には昇格させない。
最狭義には直前：
հոլովել զանիւ պատմութեան բանիցս
↓
զի ... նաւիցեմք
へ接続可能。
しかし finite architecture 全体では、զի は S002 末尾で、複数の準備的述語列：
ուղղեցից տաց ձգեցից յուզեցից կարասցեն + nonfinite complex
をまとめて受ける clause-level purpose adjunct と読むのが最も自然。
採用 structural scope：
[COORDINATED PREPARATORY PREDICATE COMPLEX]
↓
զի [Ø 1PL] նաւիցեմք ...
直前 հոլովել … との rhetorical / semantic proximity は保持するが、syntax 上は narrow attachment を強制しない。
S002
COORDINATION
├─ [Ø 1SG] ուղղեցից ...
├─ եւ [Ø 1SG] թափ տաց ...
├─ եւ [Ø 1SG] ձգեցից ...
├─ եւ [Ø 1SG] յուզեցից ...
└─ եւ
└─ [շրթունքս] կարասցեն
├─ ի շշնջել իմաստունս
├─ եւ կարգել հաստատական
└─ յեղեղուկ հոլովել զանիւ պատմութեան բանիցս
PURPOSE CLAUSE
└─ զի [Ø 1PL] նաւիցեմք ...
Hidden 1SG after կարասցեն
եւ կարգել / հոլովել を再び Ø1SG に戻す案は、subject switch の無標示、定動詞欠如、կարասցեն の複数不定詞支配の直接比較例に対して不利。REJECTED。
կարգել > հոլովել hierarchical complement
lexically possibleかどうかは REVIEW.003 で局所確認するが、clause architecture 上は両者を կարասցեն の scope から外す根拠にならない。LOCAL OPEN / NOT A CLAUSE-LEVEL ALTERNATIVE。
զի = causal/content local semantics / morphosyntax に合わず INACTIVE。
շրթունքս → 3PL կարասցեն: RESOLVEDկարասցեն modal scope over 3 nonfinite predicates: ADOPTED / HIGHի շշնջել construction type: PREPOSITION + INFINITIVE / purpose-functional, not homogeneous with bare infinitivesզի … նաւիցեմք: PURPOSE / FINAL CLAUSE — HIGHնաւիցեմք: 1PL FIRST FUTURE, frozen surface morphologically supportedREVIEW.001 STATUS: COMPLETE.
次は REVIEW.002 — governor / voice complex：
թափ տաց ուժի բազկաւքս と
ձգեցից ի կորովս գրչի մատանցս。
対象：
թափ տաց ուժի բազկաւքս եւ ձգեցից ի կորովս գրչի մատանցս
CALFA / NBHL は թափ տալ を独立した結合として挙げ、「押す・突き進ませる・勢い／力を与える」の意味域を示す。Agathangelos 自体がこの語法の出典として記載される。
բազկաւքս は բազուկ の具格複数＋1人称所有で、「私の腕で／腕をもって」。BAG1852 ¶613、JEN1959 §482、KOS1980 の具格記述はいずれも、具格が手段・道具・様態を表しうることを支持する。
ուժի は ոյժ の属格・与格・奪格単数同形。三案を比較した。
թափ の後置属格限定語：[թափ … ուժի] տաց「力の勢い／力強い勢いを与えよう」。BAG1852 の属格非隣接規則および JEN1959 §465 の genitive hyperbaton により、head թափ と属格 ուժի の間に տաց が介在しても可能。意味的にも最も自然。տալ / թափ տալ の与格 target：թափ տաց ուժի「力に勢いを与えよう」。տալ が対格的 theme と与格 recipient/goal を取る一般構文は HMB2018 §180.1、JEN1959 §§409–410 により可能。ただし lexicalized թափ տալ で abstract ուժի を target とする直接証拠は弱い。բազկաւքս の前置属格：ուժի բազկաւքս「力の腕で」。文法上可能だが、1人称所有を伴う բազկաւքս への限定として A より marked。ADJUDICATION: A を採用。B は LOW–MED の局所 residual、C は inactive。
[թափ ... ուժի] տաց [բազկաւքս] head GEN INSTR.PL
working sense: 「腕に力を込めて勢いをつけよう」。
CALFA の同箇所引用は … թափ տաց ուշի բազկացս, եւ ձգեցից ի կորովս գրչի մատանց で、frozen target の ուժի բազկաւքս … մատանցս と異なる。とくに բազկացս は属格複数、frozen բազկաւքս は具格複数。
この異読は別系統で genitive-chain 的構造が成立しうることを示すが、frozen surface の emendation には使わない。§15 は Phase 2 frozen target をそのまま解析する。
machine corpus には կորովս を具格様に tagging する例があるが、本箇所では採用しない。CALFA には独立して：
Յուսացան ի կորովս աղեղնաւորացն եւ պարսաւորացն
という ի + կորովս + 属格 の例がある。複数対格は -ս を取り、Grammar KB でも ի + 対格 は方向・到達点・抽象的補語を形成しうる（BAG1852 ¶265; ABE1936 §§204–205; JEN1959 §§343–346）。
ADJUDICATION: կորովս = կորով 対格複数、ի に支配。意味は「力・剛力・力量・巧みさ」。HIGH / RESOLVED。
dictionary paradigm を比較すると、Ձգեմ と Ձգիմ はともに 1SG second-future/subjunctive で ձգեցից を作る。したがって surface の同形衝突は genuine。
ただし CALFA は 本箇所そのもの եւ ձգեցից ի կորովս գրչի մատանց を active entry Ձգեմ, եցի の用例として収録する。また active Ձգեմ には ձգել ի կորուստ / ի հաւատս / ի գթութիւն 等、ի + 対格 を取る独立語法がある。
一方 Ձգիմ, եցայ にも ի բանս ուրուք 等の complement はあり、純粋な格支配だけでは排除できない。
ADJUDICATION: active-form Ձգեմ 1SG second future を HIGH / ADOPTED。Ձգիմ は形態的には実在するが LOW / INACTIVE。
active Ձգեմ に overt object がない点は、absolute use か contextually recoverable ellipsis かを固定しない。これは NON-BLOCKING lexical-valency residual。
外部構造は：
ի
└─ կորովս ACC.PL
└─ GEN stack
├─ գրչի GEN.SG
└─ մատանցս GEN.PL + POSS.1SG
とする。BAG1852 は複数属格の連鎖と語順変異を認め、JEN1959 §465 も属格限定語の前後置・離置を認める。
inner bracketing は二案を残す。
կորովս [գրչի [մատանցս]] — 「私の指の筆の力」≒「私の指が操る筆の力」կորովս [գրչի] [մատանցս] — 「筆と私の指の力」surface だけでは内側の semantic bracketing を一意に強制できない。しかし両案とも outer structure と「筆・指に関わる writing power / dexterity」を共有するため、NON-BLOCKING GENITIVE-STACK RESIDUAL とする。
[Ø 1SG]
├─ թափ տաց
│ ├─ թափ
│ │ └─ ուժի GEN.SG, displaced modifier
│ └─ բազկաւքս INSTR.PL + POSS.1SG
│
└─ եւ ձգեցից active Ձգեմ, 1SG
└─ ի
└─ կորովս ACC.PL
├─ գրչի GEN.SG
└─ մատանցս GEN.PL + POSS.1SG
working reading: 「腕に力を込めて勢いをつけ、筆を執る指の力へと〔筆勢を〕伸ばそう」。
※ 〔筆勢を〕 は意味説明上の補いで、本文に overt object があると主張するものではない。
RESOLVED
թափ տալ lexical complexբազկաւքս = instrumental meansկորովս = ACC.PL governed by իի [կորովս …] structureձգեցից = active Ձգեմ adoptedNON-BLOCKING LOCAL RESIDUALS
ուժի GEN adopted vs DAT remote alternativeձգեմ の overt-object absence: absolute vs recoverable ellipsisգրչի / մատանցս の inner genitive bracketingBLOCKING residual: NONE.
թափ տաց ուժի բազկաւքս: RESOLVED WITH LOCAL GEN/DAT RESIDUALբազկաւքս: RESOLVEDձգեցից active/middle collision: ACTIVE ՁԳԵՄ ADOPTEDի կորովս: ACC.PL GOVERNMENT RESOLVEDգրչի մատանցս: GENITIVE STACK RESOLVED; INNER BRACKETING NON-BLOCKINGREVIEW.002 STATUS: COMPLETE WITH DOCUMENTED LOCAL NON-BLOCKING RESIDUALS.
次は REVIEW.003 — infinitive + navigation complex：ի շշնջել իմաստունս / կարգել հաստատական / յեղեղուկ հոլովել … / զի … նաւիցեմք / զալեաւք … ծովուս。
対象：
ի շշնջել իմաստունս եւ կարգել հաստատական, յեղեղուկ հոլովել զանիւ պատմութեան բանիցս, զի կամակարագոյնս նաւիցեմք զալեաւք ժամանակագրական ծովուս
REVIEW.001 で կարասցեն が三つの非定形述語を scope に取り、末尾 զի … նաւիցեմք が広い目的節を形成することは確定済み。本 review では各非定形句の内部構造と航海句の格支配を裁定する。
շշնջել は Շշնջեմ の不定詞。REVIEW.001 で ի + 不定詞 を目的・機能を表す前置詞＋不定詞構文として採用済み。
問題は իմաստունս。surface は形容詞複数対格と同形だが、辞書は Իմաստուն を adj./adv. とし、—, —ս の副詞用法を明記する。
KOS1980 は、質的形容詞に -ս を付した形が副詞として機能し、形態的には複数対格と同形になり得ることを記述し、その副詞群に իմաստունս を明示的に含める。BAG1852 も無前置詞の -ս 形が副詞的に用いられることを広く認める。
従って：
ի [շշնջել իմաստունս] INF ADV 「賢明に囁く／低く語ることに」
を採用。
իմաստունս を「賢者たちを」という ACC.PL object とする案は、形態上は可能だが、շշնջել の局所語義・副詞としての辞書明記・KOS1980 の形態論的記述に対して弱い。
ADJUDICATION: իմաստունս = adverbial -ս form, HIGH / RESOLVED.
CALFA には同箇所を Շրթունք շրշնջել իմաստունս կարասցեն とする引用があり、frozen target の ի を欠く。この same-locus variant は副詞 իմաստունս の lexical identification には利用するが、frozen surface を改変しない。
կարգել は Կարգեմ の不定詞。「整える、配列する、秩序立てる、定める」。REVIEW.001 の shared modal scope に属する裸の不定詞。
հաստատական は辞書上 adjective/substantival form で、「堅固な、確固たる、安定した」。surface は NOM/ACC.SG と同形。
候補：
կարգել հաստատական「確固として整える／しっかり秩序立てる」。JEN1959 と BAG1852 は、形容詞が無変化のまま様態副詞として動詞を修飾し得ることを明記する。
さらに直後の յեղեղուկ հոլովել と「固定的／可変的」という意味上の対照を作ることから、A が強い。
ADJUDICATION: հաստատական = manner adverbial use of adjective, MED-HIGH / ADOPTED.
կարգել の具体的 object は overt でない。前後文脈から discourse/narrative material が回収される可能性は高いが、何を省略したかは固定しない。NON-BLOCKING VALENCY RESIDUAL。
յեղեղուկ は CALFA で Յեղյեղուկ の variant として確認され、「変わりやすい、可変の、移ろう、不安定な」の意味域を持つ。
二案：
հոլովել：「変転しつつ／自在に回す」。形容詞の無変化副詞用法に一致し、直前 կարգել հաստատական との対照も自然。զանիւ：յեղեղուկ … զանիւ「可変の／移ろう車輪を」。文法上排除はできないが、動詞を挟む離置を要し、A より marked。
句読点と語順も յեղեղուկ հոլովել を一まとまりに読みやすい。
ADJUDICATION: A = manner adverbial, MED-HIGH / ADOPTED. B = LOW non-blocking alternative.
հոլովել は他動的「回す、巡らす」。զանիւ は անիւ ACC.SG with զ- で、明示的 direct object：「車輪を」。
յեղեղուկ հոլովել զանիւ ADV-like INF ACC.SG 「変転させながら車輪を回す」
外側は：
հոլովել
└─ զանիւ ACC.SG / direct object
└─ պատմութեան GEN.SG
└─ բանիցս GEN.PL + -ս
を第一解とする。
պատմութիւն は「歴史、叙述、物語、説明」。բան は「語、言葉、言説、物語」等を持ち、բանիցս は属格複数。
従って大意は 「この（私の）言葉による叙述の車輪」／「この物語の言葉の車輪」。
-ս は単純な定冠詞とせず、近称指示・1人称関係の機能を持ち得るものとして保持する。「この言葉／私の言葉」のどちらを前面化するかは discourse-level residual。
պատմութեան と բանիցս をともに անիւ に直接掛ける co-dependent genitives も形式上可能だが、nested chain の方が semantic cohesion が高い。INNER GENITIVE BRACKETING = NON-BLOCKING.
CALFA は基体 Կամակար を adj./adv. とし、「自発的な、進んで、喜んで、自由意志で」。語源欄は կամակարագոյնս 自体を古典語の派生形として挙げる。
Grammar KB / KOS1980 では、-գոյնս 型の比較級形容詞が副詞として用いられることが明記される。HMB2018 / ABR1976 でも -գոյն は比較級形成を担う。
従って：
կամակար + -ագոյն + -ս → adverbial comparative / intensifying form → 「より進んで／いっそう喜んで／いっそう容易に」
とする。
ここを superlative と固定しない。文脈上は comparative と elative/intensive の境界が近く、訳では 「いっそう進んで／いっそう意欲的に」程度が安全。
ADJUDICATION: adverbial comparative/intensive, HIGH.
ここは machine dictionary の自動 clitic stripping が危険。զալեաւք の զ- を direct-object marker とみなし、残り ալեաւք を別 lemma ալի「軸・滑車」へ送ると誤る。
独立 Bible corpus では ալեօք が lemma ալիք「波」の具格複数として複数回確認される。frozen ալեաւք は同語の綴り変異とみる。
さらに KOS1980 は Agathangelos のこの箇所そのもの：
Նաւիցեմք զալեօք ժամանակագրական ծովուս
を զ + 具格 の場所・経路用法の例として引用する。նաւել のような移動動詞では、行為が「その上を／その近くを／そこを通って」進行する場所を表す。
従って：
զ + ալեաւք PREP INSTR.PL of ալիք 「波々を通って／波の間を／波の上を」
ADJUDICATION: RESOLVED / VERY HIGH.
ここでの զ- は直接目的語標識ではなく 前置詞。
ժամանակագրական は「年代記の、年代順の、chronological」。ծովուս は ծով の oblique singular + -ս で、surface 単独では属格・与格・具格等の同形可能性がある。
しかし current phrase は：
զ [ալեաւք [ժամանակագրական ծովուս]] waves.INSTR.PL sea.GEN.SG
すなわち 「この年代記の海の波々を通って」 とするのが最も強い。
根拠：
ալիք「波」は自然に「海の波」という属格限定を取る。զ + 具格 の経路句として扱う。ժամանակագրական が表面上 NOM/ACC.SG 形に見えることは ծովուս の属格分析を妨げない。
ծովուս の -ս は近称／1人称関係を保持し、「この（われわれがいま航海する）年代記の海」程度に理解する。所有か近称かは表層から一意でなく、NON-BLOCKING DEICTIC RESIDUAL。
CALFA の同箇所異読 ծովուն は oblique/genitive base を傍証するが、frozen ծովուս を置換しない。
[շրթունքս] կարասցեն
├─ ի [շշնջել իմաստունս]
│ └─ ADV 「賢明に」
├─ եւ [կարգել հաստատական]
│ └─ manner 「確固として」
└─ [յեղեղուկ հոլովել
└─ զանիւ
└─ պատմութեան
└─ բանիցս]
զի
└─ [Ø 1PL] կամակարագոյնս նաւիցեմք
└─ զ
└─ ալեաւք
└─ ժամանակագրական ծովուս
working reading：
「そして私の唇が賢明に語り、確固として秩序立て、変転しつつこの語りの車輪を回すことができるように――われわれが、この年代記の海の波々を、いっそう進んで航海するために。」
これは final translation ではなく、構造確認用の working rendering。
իմաստունս = ACC.PL「賢者たちを」 → REJECTED / INACTIVE。副詞用法が辞書・KOS1980 双方で直接支持。հաստատական = substantival object → LOW / INACTIVE。adverbial reading が局所意味・対照構造に優越。յեղեղուկ → զանիւ attributive → LOW / NON-BLOCKING。文法上は排除しないが adverbial reading が強い。զալեաւք の զ- = accusative object marker → REJECTED。KOS1980 same-locus source analysis に反する。ալեաւք = ալի「軸・滑車」 → REJECTED。文脈・corpus・same-locus grammar example から ալիք「波」。ծովուս = instrumental head independent of ալեաւք → INACTIVE。genitive dependency が構造・意味とも優越。RESOLVED
ի շշնջել = preposition + infinitive purpose/functional constructionիմաստունս = adverbial -ս formհաստատական = adverbial manner reading adoptedհոլովել → զանիւ direct objectկամակարագոյնս = adverbial comparative/intensiveզալեաւք = զ + INSTR.PL of ալիք, route/locationծովուս = GEN.SG dependent within wave NPNON-BLOCKING LOCAL RESIDUALS
կարգել の implicit/recoverable objectյեղեղուկ adverbial adopted vs remote attributive readingպատմութեան / բանիցս inner genitive bracketingբանիցս の -ս: proximal vs 1SG relationկամակարագոյնս: comparative vs elative/intensive nuanceծովուս の -ս: proximal vs 1SG relationTRUE AMBIGUITY: NONE at REVIEW.003 level. BLOCKING residual: NONE.
զալեաւք …: RESOLVED / SOURCE-DIRECTREVIEW.003 STATUS: COMPLETE WITH DOCUMENTED NON-BLOCKING LOCAL RESIDUALS.
次段階：S002 全体の Precision integration → de-anchored Recall sweep → core-domain completion / structural projection。
REVIEW.001–003 の採用結果を sentence-wide に再統合した。局所 review の結論を単純連結せず、finite inventory / subject-controller / valency / nonfinite scope / clause linkage / adposition government を相互整合させた。
MAIN COORDINATED COMPLEX ├─ [Ø 1SG] ուղղեցից │ └─ զնպատակն խորհրդոյ ├─ եւ [Ø 1SG] թափ տաց │ ├─ թափ ← ուժի │ └─ բազկաւքս ├─ եւ [Ø 1SG] ձգեցից │ └─ ի կորովս գրչի մատանցս ├─ եւ [Ø 1SG] յուզեցից │ ├─ լեզուաւս │ └─ զխորհուրդս └─ եւ [շրթունքս] կարասցեն ├─ ի շշնջել իմաստունս ├─ կարգել հաստատական └─ յեղեղուկ հոլովել զանիւ պատմութեան բանիցս PURPOSE CLAUSE └─ զի [Ø 1PL] կամակարագոյնս նաւիցեմք └─ զալեաւք ժամանակագրական ծովուս
ուղղեցից զնպատակն խորհրդոյ
ուղղեցից — ուղղեմ, 1SG future/subjunctive series。զնպատակն — ACC.SG.DEF direct object。「標的・目標」。խորհրդոյ — GEN.SG modifier of նպատակն。「思考／企図の標的」。GEN/DAT/ABL surface syncretism はあるが、ここでは他の governor がなく、NP-internal GEN を採用。
լեզուաւս զխորհուրդս յուզեցից
լեզուաւս — INSTR.SG + 1SG relation。「私の舌で」。զխորհուրդս — ACC.PL direct object。「思考・観念を」。յուզեցից は Յուզեմ / Յուզիմ が surface-syncretic だが、明示 ACC object զխորհուրդս と instrumental means լեզուաւս が active transitive frame を直接支持。Յուզեմ ADOPTED / HIGH.
この յուզեցից voice 裁定は de-anchored Recall で、Recall trigger が未 adjudicated のまま残っていたことを検出して補完したもの。sentence identity や既採用の上位構造は変更しない。
v0.4.0 に従い、Review001–003 の中心仮説をいったん外し、本文 surface と finite/nonfinite inventory から blind spot を再点検した。
ուղղեցից / տաց / ձգեցից / յուզեցից / կարասցեն / նաւիցեմք。շշնջել / կարգել / հոլովել。ձգեցից は REVIEW.002 済み、յուզեցից を今回追加 adjudication。ի շշնջել を専用構文として保持。իմաստունս / հաստատական / յեղեղուկ / կամակարագոյնս を再検査し、既裁定を維持。ի կորովս、ի շշնջել、զալեաւք を再検査。բազկացս / մատանց / նաւիցիմք / ալեօք / ծովուն 等は frozen target を変更しない。զի … նաւիցեմք の狭域 attachment を再検査したが、main coordinated preparatory complex 全体への broad attachment を維持。
յուզեցից の voice adjudication omission を1件検出。
surface は Յուզեմ / Յուզիմ の双方に一致するが：
լեզուաւս զխորհուրդս յուզեցից INSTR.SG ACC.PL + զ- 1SG means explicit O predicate
であり、active Յուզեմ「動かす・揺り動かす・探究する」の transitive frame が一貫する。middle/intransitive Յուզիմ は inactive alternative へ降格。
յուզեցից active-form adjudication)Structural Analysis Model v1.1 の10 core domains を個別走査した。
| core domain | coverage | resolution | note |
|---|---|---|---|
| predicate_argument_structure | COMPLETE | EXPLICIT_RESIDUAL | overt arguments は閉じた。ուժի GEN/DAT remote alternative、ձգեմ・կարգել の省略目的語 status を residual として明示。 |
| syntactic_modification_attachment | COMPLETE | EXPLICIT_RESIDUAL | 主要 attachment は閉じた。գրչի / մատանցս、պատմութեան / բանիցս の inner GEN bracket と յեղեղուկ remote attributive を residual 化。 |
| clause_linkage | COMPLETE | RESOLVED | զի が purpose/final clause を標示し、main coordinated complex 全体に付加。 |
| coordination | COMPLETE | RESOLVED | 1SG four predicates + subject-switched շրթունքս … կարասցեն を additive coordination として表現。nonfinite items も modal scope 内で coordination。 |
| nonfinite_structure | COMPLETE | RESOLVED | շշնջել / կարգել / հոլովել の3不定詞、shared controller շրթունքս、attachment を表現。 |
| constructional_structure | COMPLETE | RESOLVED | կարասցեն → three infinitive predicates を modal_predicate_takes_infinitive として表現。 |
| adposition_government | COMPLETE | RESOLVED | ի→կորովս ACC.PL；ի→շշնջել 不定詞の ուղղական形（BAG1852 §571 の特殊目的構文）；զ→ալեաւք INSTR.PL（KOS1980 same-locus）。 |
| structural_coreference | COMPLETE | NOT_APPLICABLE | relative/resumptive/left-dislocation 等なし。 |
| operator_scope | COMPLETE | NOT_APPLICABLE | core-profile 上の explicit operator なし。 |
| construction_specific_participants | COMPLETE | NOT_APPLICABLE | impersonal / causative / passive-agent construction なし。 |
coverage result: core_complete.
EXPLICIT_RESIDUAL は「未レビュー」を意味しない。該当 domain を完走したうえで、表層から一意化できない低影響の代替を明示保持する。
ուղղեցից / տաց / ձգեցից / յուզեցից / կարասցեն — RESOLVED_HEAD。նաւիցեմք — RESOLVED_HEAD。շշնջել / կարգել / հոլովել — RESOLVED_HEAD。S002
│
├─ COORDINATED PREPARATORY COMPLEX
│ │
│ ├─ [Ø 1SG] ուղղեցից
│ │ └─ DO զնպատակն
│ │ └─ GEN խորհրդոյ
│ │
│ ├─ եւ [Ø 1SG] տաց
│ │ ├─ DO/lexical-N թափ
│ │ │ └─ GEN ուժի
│ │ └─ ADV/INSTR բազկաւքս
│ │
│ ├─ եւ [Ø 1SG] ձգեցից
│ │ └─ OBL ի [կորովս ...]
│ │ ├─ ի → ACC.PL կորովս
│ │ └─ GEN stack {գրչի, մատանցս}
│ │
│ ├─ եւ [Ø 1SG] յուզեցից
│ │ ├─ ADV/INSTR լեզուաւս
│ │ └─ DO զխորհուրդս
│ │
│ └─ եւ [շրթունքս] կարասցեն
│ ├─ SUBJECT շրթունքս
│ ├─ MODAL → ի [շշնջել իմաստունս]
│ │ └─ ADV իմաստունս
│ ├─ MODAL → կարգել
│ │ └─ ADV հաստատական
│ └─ MODAL → հոլովել
│ ├─ ADV յեղեղուկ
│ └─ DO զանիւ
│ └─ GEN պատմութեան
│ └─ GEN բանիցս
│
└─ PURPOSE / FINAL CLAUSE
└─ զի [Ø 1PL] նաւիցեմք
├─ ADV կամակարագոյնս
└─ ROUTE զ [ալեաւք]
└─ GEN ծովուս
└─ ADJ ժամանակագրական
Projection note：GEN stack residuals は graph 上で EXPLICIT_RESIDUAL として保持し、表示図では adopted/neutral bracket を簡略表示する。
文の前半は authorial Ø1SG の future/subjunctive volitional predicates が連鎖し、途中で overt subject շրթունքս「私の唇」＋3PL կարասցեն へ subject switch。その modal predicate は三つの不定詞を scope に取る。末尾 զի は 1PL նաւիցեմք を head とする目的節。
動作は、抽象的な思考から身体・書字器官へ順に移る。
խորհուրդ / նպատակ 思考・標的 ↓ բազուկ 腕・力 ↓ մատունք / գրիչ 指・筆 ↓ լեզու / շրթունք 舌・唇 ↓ անիւ 車輪 ↓ նաւել / ալիք / ծով 航海・波・海
これは単なる同義反復ではなく、「歴史を書く」行為を、狙いを定める → 力を込める → 筆を動かす → 言葉を発する → 車輪を回す → 海を進む、という連続運動へ物象化している。
S001 の մտաց երիվարն「思考の駿馬」と ասպարէզն հանճարոյ「才知の競走路」を受け、S002 冒頭の նպատակ「標的」が競技・照準の像を延長する。その後、腕・筆・指・舌・唇へ焦点が移り、անիւ「車輪」を経て、最後に §1・§5–6 以来の航海比喩 նաւիցեմք … ծովուս へ戻る。
したがって S002 は、序文に散在していた 競走／身体運動／書字／航海 の像を一文の中で連結し、実際の歴史叙述開始へ移行する橋渡しと読める。
անիւ を特定の「戦車の車輪」と断定する証拠はないため、そこまでは読まない。運動イメージの連続としてのみ採用する。
ուղղեցից / տաց / ձգեցից / յուզեցից が authorial volitional sequence を形成。տաց は HMB2018 §145 が不規則 տալ の第二未来能動形1SGとして直接提示。ձգեցից と յուզեցից は能動形／受動形活用系列の同形が生じ得るため、surface だけで決めない。本箇所では valency と overt object から active を採用。կարասցեն が շշնջել / կարգել / հոլովել をまとめて scope に取る。HMB2018 に կարասցեն հերքել մերժել ի բաց կալ の直接比較例。ի + 不定詞 — BAG1852 §571 は ի / առ / առ ի＋不定詞を目的・志向構文として扱い、不定詞が ուղղական形または与格形で現れ得る。本箇所 ի շշնջել は前者。իմաստունս / հաստատական / յեղեղուկ / կամակարագոյնս は、格形・比較級形と同形の副詞的用法を個別に判定する。զ + 具格 — զալեաւք は direct-object marker + noun ではない。KOS1980 が本箇所を移動動詞に伴う経路・場所の զ + 具格 として直接引用。「思考の標的を定め、腕に力を込めて勢いをつけ、それを指先の筆力へと伸ばし、舌で思いを揺り動かそう。また私の唇は、賢明に語り、確固として整え、自在にこの語りの車輪を回すことができよう――われわれが、この年代記の海の波々を、いっそう意欲的に航海してゆけるように。」
訳注：
ձգեցից の overt object ではなく、直前の թափ … ուժի を受ける日本語上の補い。յեղեղուկ の自然訳。原義の「変わりやすく／変転しつつ」を含む。պատմութեան բանիցս の inner GEN と -ս の曖昧性を過剰に固定しないための訳。ժամանակագրական ծովուս。-ս の近称／1人称関係は日本語では近称として代表させる。
EXP-CAND.1 — զ- を direct-object marker と自動剥離しない
症状：զ の後続語が明白な対格でなく、具格等の斜格形を示し、head が移動動詞。
有効経路：surface を保持 → preposition × case KB → same-locus grammar example → lemma identification。
本件では զալեաւք を機械的に զ- + ալեաւք と剥がすと ալի「軸」へ誤誘導されるが、KOS1980 same-locus により զ + ալիք.INSTR.PL「波々を通って」と回復できた。
EXP-CAND.2 — close 前に Recall trigger の adjudication coverage を照合する
症状：Recall で voice/case/attachment ambiguity を明示したが、局所 Review の分割後に一項だけ裁定記録が欠落。
本件では յուզեցից active/middle trigger を de-anchored sweep が回収した。
いずれも単一 incident から production rule へは昇格しない。
S002 STATUS: CLOSED WITH DOCUMENTED NON-BLOCKING EXPLICIT RESIDUALS.